Wat is er aan domotica en wat is verplicht?

Een bedsensor wordt geplaatst in bed. Hiermee worden, afhankelijk van het type, verschillende zaken gemeten. Bijvoorbeeld of een cliënt onrustig is in bed of hoe vaak een cliënt per nacht uit bed gaat. Een geavanceerde bedsensor kan standalone (zonder hulp van andere systemen) werken en worden geïntegreerd in een slim sensorsysteem dat de hele kamer dekt. Ook een combinatie met een valdetectie- of een cameratoezichtsysteem is mogelijk.  

Tip: controleer bij het kopen van een bedsensorsysteem of deze voldoet aan de beschrijving op de Kennisbank Digitale Zorg van Vilans. 

Een valdetectiesysteem herkent wanneer een cliënt valt en geeft automatisch een alarm. Het systeem werkt bij vallen die in de woning gebeuren, bijvoorbeeld in het toilet of de douche. Dit heet passieve alarmering. De cliënt hoeft na een val zelf geen alarm in te drukken.

Valdetectiesystemen werken met camera’s met beeldinterpretatiesoftware of met radarsensoren. In toilet- en doucheruimtes mogen alleen radarsensoren worden gebruikt. Camera’s met beeldinterpretatiesoftware zijn daar niet toegestaan vanwege de privacyregels in de zorg.

Buiten de kamer, zoals in gangen en gezamenlijke woonkamers, mogen zowel radarsensoren als camera’s met beeldinterpretatiesoftware worden gebruikt.

Een radarsensorsysteem is speciaal bedoeld om vallen te herkennen. Een camerasysteem met beeldinterpretatiesoftware kan meer signalen geven, zoals wanneer een cliënt uit bed komt of de kamer verlaat. Een voordeel van radarsensoren is dat ze ook door meubels heen een val kunnen detecteren. Camera’s hebben daar meer moeite mee als meubels het zicht blokkeren. Dit kan meespelen bij de keuze voor een valdetectiesysteem.

Een slim sensorsysteem registreert afwijkingen met sensoren. Bijvoorbeeld een cliënt die zich buiten een veilig en vooraf bepaald gebied bevindt. De sensoren reageren op bewegingen van een cliënt, maar ook op bijvoorbeeld het opengaan van een kamerdeur. Zorgmedewerkers ontvangen hiervan automatisch een melding. 

Bij slimme sensorsystemen worden de signalen van alle sensoren in een kamer geanalyseerd door een achterliggend computerprogramma. De sensoren kunnen ingesteld of 'ingeleerd' worden naar de behoefte van de cliënt.

Als dat gewenst is, kan het systeem de verzamelde gegevens tonen in grafieken. Deze laten bijvoorbeeld zien hoe lang een cliënt op een bepaalde plek is geweest: in bed, in de kamer, in het toilet of de douche, of buiten de kamer.

Meestal maakt een geavanceerde bedsensor integraal onderdeel uit van een kamerdekkend sensorsysteem.

Een cameratoezichtsysteem maakt gebruik van beeldinterpretatietechnologie. Dit is software die camerabeelden analyseert om bijvoorbeeld te detecteren wanneer een cliënt is gevallen, de kamer verlaat of het bed uitgaat. 

Wanneer beeldinterpretatietechnologie wordt toegepast, kun je overwegen om de (tot nu veel gebruikte) verificatie van een melding met camerabeelden achterwege te laten. Een verkenning door Vilans heeft aangetoond: 

• dat het aantal vals-positieve meldingen bij beeldinterpretatietechnologie tussen de 11% en 17% ligt.
• dat beeldinterpretatietechnologie met 94% hoog scoort op correcte valmeldingen.

De betrouwbaarheid is dus hoog en de verificatie misschien overbodig. Het eerst checken van de camerabeelden kost daarnaast extra tijd. 

De opgenomen camerabeelden van een cameratoezichtsysteem kun je standaard niet opvragen. Alleen als een zorgorganisatie hier expliciet voor kiest, kan dit in overleg met de leverancier worden ingesteld. Let goed op de regels rond het gebruik van camera’s in de zorg. Lees er meer over op de pagina Wet- en regelgeving.

Een leefcirkelsysteem werkt met zones:

• interne leefcirkels binnen een gebouw
• externe leefcirkels buiten een gebouw, in de openbare ruimte

De systemen registreren wanneer een cliënt zich in een zone bevindt. Hierbij wordt gebruikgemaakt van verschillende technologieën waaronder bluetooth, wifi en gps. 

Leefcirkelsystemen maken gebruik van locatiebepaling. Hiervoor zijn er binnen een gebouw punten nodig. Binnen het gebouw werken deze punten op basis van bluetooth of wifi. Gps werkt niet in een (groter) gebouw. Locatiebepaling buiten werkt wel via gps. Dit wordt vaak aangevuld met andere systemen. 

Bij een externe leefcirkel schakelt de locatiebepaling over op gps als de cliënt het gebouw verlaat. De locatiebepaling gaat weer terug naar bluetooth/wifi als de cliënt weer in het gebouw is. Dit wordt bijvoorbeeld ingezet op locaties waar mensen met gevorderde dementie wonen. Vals-positieve meldingen worden zo voorkomen en het batterijverbruik is lager.  

Een verpleegoproepsysteem (VOS) is een alarmeringssysteem en communicatiesysteem tussen cliënt en zorgmedewerkers. Het is centrale technologie met een spreekluisterverbinding dat wordt gebruikt in de somatische zorg, geriatrische revalidatie zorg (GRZ) en eerstelijnsverblijf (ELV). De cliënt maakt zelf een alarmering door te drukken op de rode knop. Dit noemen we actieve alarmering. Daarom is een VOS niet geschikt voor cliënten met een VV-5 of VV-7 indicatie. Het VOS wordt in de intramurale dementiezorg niet meer gebruikt, omdat cliënten met een Wlz-indicatie VV-4 langer thuis blijven wonen.

Een traditioneel VOS werkt met trekkoorden of met knoppen in een wandunit(s) op de kamer. Tegenwoordig is een pols- of halszender mogelijk met een ingebouwde spreekluisterverbinding en locatiebepaling (binnen en eventueel ook buiten via gps). Het grote voordeel hiervan is dat een cliënt altijd hoorbaar is, en diegene zowel binnen de locatie als buiten een melding kan doen.

Als een bewoner via het VOS een melding doet, gaat de melding naar de centrale server van het systeem. Deze zet de melding door naar de telefoons (smartphone of DECT-handtelefoon) van alle zorgmedewerkers. Op een digitale kaart van het gebouw en de omgeving wordt aangegeven waar de melding vandaan komt. De zorgmedewerker geeft in de VOS-app aan dat de melding door diegene wordt aangenomen. De collega's zien dit in hun scherm. De zorgmedewerker opent de spreekluisterverbinding met de cliënt en stelt hem een vraag. Nadat de zorgmedewerker heeft gereageerd op de melding, meldt diegene de melding af. De melding is dan niet meer zichtbaar voor de teamcollega's. 

De technologie achter het VOS met interne en externe locatiebepaling lijkt op die van externe leefcirkels in verpleeghuizen. Deze worden ook wel Leefcirkels XL genoemd. Ze worden vooral gebruikt in de dementiezorg, bijvoorbeeld bij een opendeurenbeleid. Leefcirkels XL kunnen ook worden ingezet als VOS, wanneer er geen sprake is van dementiezorg. Dit heet dual use, oftewel dubbel gebruik.

In de dementiezorg gebruiken cliënten meestal een hals- of polszender zonder alarmknop en zonder spreekluisterverbinding. In plaats daarvan heeft deze zender een extra grote batterij, zodat gps-signalen buiten lang en goed worden ontvangen.

Bij cliënten met een somatische zorgvraag wordt een hals- of polszender gebruikt met een alarmknop en een spreekluisterverbinding.

Beide vormen maken gebruik van hetzelfde leefcirkelsysteem. Dit systeem werkt met bakens (vaste punten) die in het hele gebouw zijn geplaatst.