Verslag: Hoe meet je kwaliteit van leven het best?

Bij Waardigheid en trots loopt een programma dat zoveel mogelijk kennis uit de vele projecten probeert te borgen. Directeur Innovatie en Onderzoek bij Vilans Mirella Minkman: “Het is zonde als de opgedane kennis na verloop van tijd weglekt of blijft steken bij lokale organisaties terwijl deze ook interessant is voor andere organisaties in het land. Daarbij zijn er ook nog aardig wat vragen niet beantwoord over grote thema’s: hoe kan leiderschap nou werken, wat helpt om regelruimte te creëren en hanteren en wat is de waarde van alle beschikbare kwaliteitsinstrumenten?” Het Kennisprogramma telt vijf thema’s. Een ervan is ‘Kwaliteit van leven (en zorg) meten’.

“Kwaliteit is een doe-woord’, opent een enthousiaste Mattanja Triemstra de workshop. Ze vertelt over het onderzoek dat haar organisatie NIVEL doet onder de paraplu van het Kennisprogramma. Hoe ‘meet’ men bij verschillende zorgorganisaties de kwaliteit van leven en zorg, in binnen- en buitenland? Wat zijn de succesfactoren? De fase van de literatuurstudie zit erop, nu gaat men richting de instellingen: hoe werken de diverse meetinstrumenten in de praktijk? Triemstra: “Centrale vragen zijn: hoe meet je? Welke instrumenten zijn aanbevelenswaardig? En: wat werkt optimaal?”

87 methoden

De sector is bijzonder actief op het gebied van het ontwikkelen en benutten van meetinstrumenten op het punt van kwaliteit van leven en kwaliteit van zorg. Met dat ‘doe-woord’ zit het kennelijk wel goed. Binnen Nederland zijn 87 instrumenten in gebruik, waarvan er minstens 27 aan bepaalde criteria voldoen, afkomstig uit het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg, van de Inspectie voor de Gezondheidszorg of het Zorginstituut. Veel van de workshopdeelnemers herkennen meetinstrumenten op de lijst: Planetree, CQ Light, Mijnkwaliteitvanleven.nl, Kwaliteit Verbetercyclus van Waardigheid & trots… Meet- en verbeterinstrumenten in de vorm van vragenlijsten en interviews zijn in de meerderheid. Waar internationaal de kwantitatieve instrumenten overheersen, geeft de Nederlandse V&V-sector duidelijk de voorkeur aan kwalitatieve methoden die het verhaal van de cliënt vertellen in plaats van alleen te meten en te tellen.

Wat voor instrument wil de zorgverlener?

Mattanja vertelt hoe ze de resultaten van de literatuurstudie dit voorjaar voorlegde aan geïnteresseerde verpleeghuismedewerkers. “Wij waren benieuwd naar wat zij zélf het belangrijkst vonden aan een meetinstrument. We lieten de groep zelf criteria benoemen en op een rij zetten, de belangrijkste bovenaan. Het allerhoogst scoorde gebruiksvriendelijkheid. Als tweede kwam de dialoog tussen cliënt, mantelzorger en zorgmedewerker. De derde eis die men stelde was: het instrument moet verbeterinformatie opleveren. De vierde prioriteit: de cliënt moet centraal staan. En als vijfde gaf de groep aan snelle terugkoppeling van de resultaten te willen.” Die roep om ‘kort-cyclische feedback’ lijkt rechtstreeks afkomstig uit het Kwaliteitskader, dat pleit voor continue reflectie en dialoog in een open klimaat met de nadruk op leren en verbeteren.

NIVEL vervolgt het onderzoek nu ‘in het veld’: Triemstra gaat bij vijf zorgorganisaties over de schouder meekijken naar hoe hun meetinstrumenten in de dagelijkse praktijk functioneren: “Hoe doen jullie dat? Wat werkt en waarom?” Eén ideaal meetinstrument zal er niet zijn, vaak speelt de lokale context een rol en doen instellingen het met goede reden anders dan elders. Iemand uit de zaal verzucht “Het duurt soms zó lang voordat de resultaten van een meting daadwerkelijk landen in onze organisatie. Dan ben je maar zo een jaar verder.” Een ander reageert: “Ik denk dat het essentieel is dat je het meten van kwaliteit van leven en zorg inbedt in het reguliere zorgproces en dat de terugkoppeling zo vlot mogelijk gaat. Dán werkt het.”

Verslag door Linda van Ingen

Meer weten


Geplaatst op: 13 juli 2017
Laatst gewijzigd op: 1 april 2019