Bestuurdersbijeenkomst: het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg en het nieuwe toezichtskader

Op 19 september organiseerde Waardigheid en trots een speciale avond over het nieuwe Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg voor bestuurders en hun toezichthouders.

Onder leiding van tranchemanagers Gerbrand Willemsen en Peter Tiebout van het ondersteuningsprogramma kwaliteitsverbetering verpleeghuizen bespraken de aanwezigen wat het voor hen betekent dat de IGZ een andere wijze van toezichthouden heeft. Van de 30 aanwezigen was ongeveer 45 procent bestuurder en 55 procent toezichthouder.

Het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg heeft aldus

  • gevolgen voor toezichthouders en bestuurders van verpleeghuizen,
  • gevolgen voor toezichthouden door de IGZ.

Twee senior inspecteurs voor de verpleeghuiszorg en thuiszorg: Rian Buijse en Claudia Heikoop, waren aanwezig om over casuïstiek uitleg te even en in discussie te gaan. Heikoop trapte af met een presentatie over de nieuwe wijze van toezichthouden door de IGZ, nu men een half jaar daarmee bezig is. Bijna wekelijks gaan Buijse en Heikoop zelf op inspectie.

Impact nieuwe kwaliteitskader voor de IGZ

De zorg verandert en het toezicht verandert mee. De transitiebewegingen in de langdurige zorg gelden dus ook voor het toezichthouden. Voor de IGZ, maar ook voor de toezichthouders van individuele zorgorganisaties. Het is eigenlijk niet mogelijk om op dezelfde wijze toezicht te houden als laten we zeggen tien jaar geleden.

Impact voor bestuurders

Een aanwezige bestuurder vertelt dat zijn organisatie recent een bezoek van de Inspectie had. Spannend is het sowieso altijd; om echt recht te doen aan de mensen op de werkvloer, kozen zij ervoor om tijdens de evaluatie van die dag, alle medewerkers die betrokken waren geweest erbij te laten zijn. Zo gaf deze organisatie optimaal vorm aan het lerende vermogen van de organisatie, de erkenning voor de mensen die het doen maar erkent zo ook het werk van de Inspectie. Zo is het niet alleen de bestuurder die het meekrijgt, maar de hele organisatie.

Een interne toezichthouder vraagt om ook uitgenodigd te worden bij de terugkoppeling op het einde van de dag. Heikoop is daar voor, maar realiseert zich ook dat de bestuurder redenen kan hebben om andere keuzes te maken.

Een cultuur waaruit lerend vermogen blijkt

Het werkveld ontwikkelt momenteel een methodiek om het lerende vermogen van organisaties inzichtelijk maken. De IGZ is hier als klankbord bij betrokken. De IGZ heeft naast het nieuwe toetsingskader ook het afwegingskader Vertrouwen ontwikkeld. Dit instrument helpt inspecteurs op gestructureerde wijze het vertrouwen dat er in een instelling is te duiden.

Stel dat gedrag en cultuur op orde zijn; zoals dat sprake is van reflectief vermogen onder de medewerkers en dat een incident altijd in de teamvergaderingen wordt besproken. Stel ook dat de organisatie an sich nog wel wat verbetermogelijkheden vertoont, bijvoorbeeld dat er weinig wordt vastgelegd in dossiers. Dan is op dat laatste natuurlijk verbetering nodig maar zal de IGZ het vertrouwen hebben dat die verbeteringen er ook zullen komen. Andersom kan ook: de zorg kan aan alle eisen voldoen, maar de cultuur is gesloten; dan heeft de organisatie met dat laatste toch echt een probleem, al is de zorg goed.

Het belang van context

Context is belangrijk, kortom. Een context die kan worden meegewogen doordat de IGZ met het Kader Goed Bestuur werkt; daar hebben zij een tool voor. Met het duiden van het vertrouwen in de organisatie, meet men dus geen uitkomst van zorg, maar het is wel degelijk belangrijk. Toezichthouder en bestuurder moeten leiderschap tonen. Dat betekent een cultuur creëren waarin groei en kwaliteitsverbetering mogelijk zijn.

Dat moet niet alleen beschreven zijn; het gebeurt nog regelmatig dat er een prachtige visie ligt die niet is doorgedrongen op de werkvloer. Wat ook wel gebeurt is dat de interne audits steevast positief uitvallen, maar dat de IGZ toch tot de conclusie komt dat een en ander niet in orde is. Ook dat heeft met cultuur te maken. Wat ook gebeurt is dat de organisatie heel positief scoort op Zorgkaart Nederland, maar tijdens het bezoek blijken de kwaliteit en veiligheid van zorg toch ondermaats te zijn. Een goede sfeer zegt veel over de cultuur, maar dus niet perse over de kwaliteit en veiligheid van zorg.

Voorbeeldfunctie bestuurder en toezichthouder

Hoe creëer je als bestuur (en toezichthouder) een open aanspreekcultuur, een waarin ‘leren’ een belangrijke culturele waarde is? Daarvoor zijn drie dingen nodig, zegt Heikoop. In willekeurige volgorde:

  • veel met de werkvloer praten over de visie op zorg en hoe zij daar inhoud aan willen/kunnen geven,
  • monitoren en zo nodig bijsturen,
  • continu voorbeeldgedrag laten zien als bestuurder en toezichthouder door zelf open het gesprek aan te gaan.

Wat kun je als bestuurder en toezichthouder verbeteren?

En hoe draai je nou aan de knoppen als toezichthouder? En als bestuurder? Heikoop weet hoe ingewikkeld het kan zijn om door te dringen tot de werkvloer en zo echt te weten te komen wat er speelt.

Naast de suggesties van Heikoop heeft het publiek ook de nodige ideeën.

  • Ga als toezichtbouder naar de afdelingen en ga daar praten met mensen. Niet  degenen die je altijd al spreekt, maar cliënten en medewerkers die je niet kent. Zeker als je een unheimisch gefühl hebt.
  • Loop eens mee met een interne audit. Dan zie je als toezichthouder wat er gebeurt.
  • Spreek voor iedere toezichthoudersvergadering eerst af op een van de locaties en wissel die af.
  • Spreek voor een bepaald thema eens met de verschillende betrokkenen op een locatie: met cliënt, de begeleiding, of sluit aan bij een overleg als het MDO.
  • Als de cliëntenraad vergadert, sluit daar als toezichthouder eens bij aan. Dan krijg je als het goed is praktijkvoorbeelden mee.
  • Als IGZ op een locatie is geweest; zet die casus dan eens in voor de andere locaties. Dat gebeurt vaker, zegt Heikoop.
  • Scoor je als organisatie slecht op een bepaald onderdeel? Zoek een organisatie op waar men juist goed op dat vlak scoort. Leer van elkaar.

Kun je als organisatie zelf om een bezoek van de IGZ vragen? De IGZ waardeert de betrokkenheid en openheid achter zo’n verzoek en het signaal noteert men positief maar men gaat er niet op in, omdat bezoeken worden gepland op basis van risicoanalyses.

Verslag door Ellen Kleverlaan

Meer weten

Geplaatst op: 10 oktober 2017
Laatst gewijzigd op: 15 juli 2021