Bethanië: betrokken naasten verhogen kwaliteit van leven
Gepubliceerd op:
Bethanië werkt steeds meer samen met naasten. De zorgorganisatie is ervan overtuigd dat hun betrokkenheid de kwaliteit van leven van bewoners verhoogt. Medewerkers en naasten zijn naar elkaar toe gegroeid en meer samen gaan zorgen. ‘Het zingt in de wandelgangen rond.’
Op de locaties in Ede en in Wekerom moet het gewone leven van bewoners vooral doorgaan, vindt zorgorganisatie Bethanië. Voor nieuwe bewoners en hun naasten is dit niet altijd vanzelfsprekend, zegt locatiemanager Lutje Klok. ‘Familie vraagt soms wat onze bezoektijden zijn, terwijl zij op elk moment van de dag kunnen binnenwandelen.’
’Ook zeggen zij voor een verhuizing regelmatig allerlei dingen af. Een nieuwe bewoner denkt dat hij niet meer naar zijn biljartclub kan, want hij gaat verhuizen naar Bethanië. We zijn inmiddels gewend om nieuwe bewoners duidelijk te vragen wat zij thuis gewend waren. Gaat iemand elke week bij een buurvrouw eten? Dan zeggen we: blijf dat vooral doen.’
Groot verschil tussen extramuraal en intramuraal
Bij het gewone leven hoort ook een betrokken netwerk. Reden voor Bethanië om meer met naasten te willen samenwerken. ‘Er was altijd een groot verschil tussen extramuraal en intramuraal’, vertelt Janine van Laar. Zij is kwaliteitsfunctionaris bij Bethanië en projectleider van de samenwerking met informele zorg. ‘Buiten de muren werd altijd veel samengewerkt met naasten. Zodra cliënten bij ons over de drempel stapten, namen we veel taken over.’
Bethanië wilde dit graag veranderen, maar wist niet goed hoe. Daarom vroeg de zorgorganisatie 2 jaar geleden maatwerkondersteuning aan bij Waardigheid en trots voor de toekomst. De coach die bij de ondersteuning hoort, organiseerde introductiebijeenkomsten waar naasten en medewerkers meer leerden over de rol en grenzen van informele zorg.
Door de cliëntreis in beeld te brengen kregen beide groepen meer inzicht in hun rollen. Daarnaast vonden interviews met naasten, medewerkers en teamleiders plaats. Janine: ‘We kregen zo helder hoe iedereen tegen de samenwerking aankeek. Bovendien creëerden we bewustwording dat samenwerking echt mogelijk was.’
Naasten nemen taken over, meer aandacht voor begeleiding
De introductiebijeenkomsten werkten verhelderend, vindt Lutje. ‘Tijdens een van de sessies met medewerkers, zei een verpleegkundige: “Oh, dus ik heb straks geen werk meer?” Dat was heel direct, maar het leverde een mooi gesprek op. We konden uitleggen dat zorgmedewerkers hun werk houden, maar dat de inhoud wel verandert. Als naasten sommige taken overnemen, komt de nadruk voor zorgmedewerkers meer op het begeleiden van mensen te liggen.’
Dat de samenwerking bedoeld is om de kwaliteit van leven van de bewoners te verhogen werd uitgelegd tijdens de bijeenkomsten. Dit ligt inmiddels vast in een visie. Nieuw ontwikkeld beleid over informele zorg geeft naasten de ruimte om meer zorggerichte taken te doen. Janine: ‘We geloven hier echt in. We vragen geen hulp van naasten omdat we een tekort aan personeel zouden hebben. Dat speelt hier niet. Als naasten koffieschenken of bewoners naar het toilet begeleiden, schalen wij niet af in aantal medewerkers. Het geeft ons meer tijd om extra aandacht te geven aan de bewoners die dit nodig hebben.’
Welkomstgesprek voorafgaand aan verhuizing
Hoe pakt Bethanië de samenwerking met naasten in de praktijk aan? Met nieuwe bewoners vindt een welkomstgesprek plaats. Bij voorkeur bij mensen thuis voor de verhuizing. Ongeveer 2 weken na de verhuizing volgt een samenzorggesprek.
Lutje: ‘We willen de naasten beter leren kennen. Wat deden zij altijd, wat willen ze blijven doen en wat willen ze niet meer doen? Samen kijken we hoe naasten nog een waardevolle bijdrage kunnen leveren aan het leven van de bewoner.’
Beide gesprekken hebben zoveel mogelijk een open karakter. De Eerst Verantwoordelijk Verzorgenden (EVV'ers) werken geen vragenlijst af en dat was in het begin best wennen. Janine: ‘Zij moeten de bewoner en naasten vooral laten vertellen wat zíj belangrijk vinden. Veel zorgmedewerkers vonden het heel spannend om zo het gesprek aan te gaan. Ze waren bang dat ze zonder vragenlijst geen compleet beeld kregen en geen veilige zorg konden bieden.’
Training geeft EVV'ers houvast
De zorgmedewerkers volgden verschillende scholingen, waaronder een driedaagse training over dialogisch samenwerken. Janine: ‘Hoe werk je gelijkwaardig samen en hoe kun je het beste communiceren? Via rollenspellen trainden de EVV’ers allerlei gesprekstechnieken. Zij zijn inmiddels enthousiast en vinden het ook niet meer spannend. Ze geven wel aan dat het voeren van deze gesprekken in de praktijk heel moeilijk kan zijn. Families worden mondiger en medewerkers vinden het lastig om daarmee om te gaan. We zijn echt nog zoekende hoe we hen hierin nog beter kunnen ondersteunen.’
Om EVV’ers toch enige houvast te bieden bij het welkomstgesprek en het samenzorggesprek, ontwikkelde Bethanië inspiratiekaartjes. Lutje: ‘Er staan vragen op die zij kunnen stellen, maar ook tips. Een van de kaartjes gaat over het leven van een bewoner. EVV’ers kunnen bewoners en naasten bijvoorbeeld vragen om een fotoboek mee te nemen of om een fotowand of herinneringskoffertje te maken. Die kunnen later voor de zorgmedewerkers mooie aanknopingspunten zijn om met een bewoner in gesprek te gaan.’
Naasten blij om handje te helpen
Het is inmiddels 2 jaar na de start van de maatwerkondersteuning. Hoe staat het nu met de samenwerking met naasten? Volgens Lutje beginnen zij te wennen aan het idee van samen zorgen. ‘Ik belde laatst met de eerste contactpersoon van een nieuwe bewoner en zij vroeg: "Wat willen jullie dat wij straks allemaal gaan doen?” Het zingt in de wandelgangen al een beetje rond.’
Bewoners vinden het fijn als hun naasten meer betrokken zijn bij de zorg. Omgekeerd zijn veel naasten blij dat ze kunnen helpen. Lutje: ‘Tijdens een avond voor naasten deelde een dochter onlangs iets moois. Ze zei dat zij het zo bijzonder vond dat ze nu iets terug kon doen voor haar moeder, want zij had altijd heel liefdevol voor de kinderen gezorgd. Dat was echt een kippenvelmoment en heel inspirerend voor andere naasten.’
Medewerkers tevreden met ondersteuning
Medewerkers zijn zich er op hun beurt meer bewust van dat zij naasten kunnen vragen om hulp. Lutje: ‘De twee groepen zijn naar elkaar toe gegroeid. Als een bewoner naar bed moet worden gebracht en er is nog familie aanwezig, durven medewerkers nu gerust te vragen: zullen we het samen doen? Dat was zonder dit maatwerktraject niet gelukt.’
Meer samenwerken met vrijwilligers
Bethanië wil ook de samenwerking met de bijna 400 vrijwilligers uitbreiden. Zij helpen mee in de woonkamer, maar staan nog niet aan bed. ‘We houden ons vrijwilligersbeleid momenteel tegen het licht’, zegt Janine. ‘In theorie weten we wel hoe de verantwoordelijkheden liggen als je vrijwilligers in de zorg inzet. Maar hoe borgen we de samenwerking goed? Hoe voeren we daar het gesprek over? En hoe nemen we de teams hierin mee? Dat zijn we aan het uitzoeken.’
Tip voor andere zorgorganisaties
Welke tip heeft Bethanië voor andere zorgorganisaties die ook meer willen samenwerken met naasten? Janine: ‘Het allerbelangrijkste dat onze coach ons heeft geleerd, is: ga het gewoon doen. Wij wilden aan de voorkant alles al helemaal uitgedacht hebben. Maar zij zei juist: begin met kleine stappen. Dan loop je vanzelf tegen dingen aan en kom je erachter waar je een besluit over moet nemen.’
