Zorgzaam wonen is geen toeval: 5 inzichten

Vilans bezocht in 2025 verschillende woonvormen en doken in de literatuur over wonen met verschillende leeftijden. Onze inzichten verwerkten we in de publicatie ‘Zorgzaam wonen is geen toeval‘. In dit artikel benoemen wij 5 belangrijke lessen, voor zorgprofessionals, corporaties, gemeenten en andere betrokkenen.

1. (Professionele) begeleiding is noodzakelijk.
2. Combineer informele en professionele zorg.
3. Wees duidelijk over verwachtingen.
4. Werk eensgezind samen.
5. Betrek bewoners bij de inrichting.

(Professionele) begeleiding is noodzakelijk

Een zorgzame gemeenschap ontstaat niet vanzelf, maar wordt doelbewust opgebouwd. Gemeenschapsvorming is een actief proces dat tijd en (professionele) begeleiding vraagt. Sociaal beheerders, vrijwilligerscoördinatoren en andere sleutelfiguren helpen bewoners om elkaar te vinden, zorgen te signaleren en activiteiten te organiseren. Wanneer die basis staat, kunnen bewoners de gemeenschap steeds meer zelf dragen.

Combineer informele en professionele zorg

Wanneer bewoners elkaar ondersteunen bij lichte hulpvragen wordt het dagelijks leven in een woonvorm versterkt. Deze informele steun werkt het beste wanneer professionals nabij en toegankelijk zijn voor complexere zorg. De combinatie van onderlinge steun en de regiefunctie van de professional zorgt voor veiligheid, verbondenheid en welzijn.

Eerdere verslagen van de bezoeken

De Schuylenburcht: een thuis voor iedereen

Er ontstaan allerlei ‘nieuwe’ woonvormen voor ouderen. Hoe werkt dat en wat vinden bewoners er zelf van? Lees over De Schuylenburcht in Oudewater, een wooncomplex voor bewoners van alle leeftijden.

Verhaal Praktijkverhaal

Hoe bewoners De Schuylenburcht ervaren: ‘Samen is het wel fijner’

‘Samen is het fijner’ vinden de bewoners van De Schuylenburcht. Lees hoe de nabijheid van anderen het leven in deze ‘nieuwe woonvorm’ prettiger maakt.

Verhaal Praktijkverhaal

Hoe bewoners het Thuishuis ervaren: ‘Je mag hier gewoon jezelf zijn’

Thuishuis in Woerden is een voorbeeld van nieuwe woonvormen voor ouderen. Bewoners Enny en Yvonne vertellen waarom Thuishuis zo fijn voelt voor hen. ‘Dit huis is het beste wat me is overkomen. Ik zit hier helemaal op mijn plek.’

Verhaal Praktijkverhaal

Samen wonen, elkaar zien: de kracht van de Thuisplusflat

In de Thuisplusflat gaan zelfstandig wonen en elkaar helpen hand in hand. Bewoners zien elkaar dagelijks voor koffie, lunch of een activiteit. Najah, de sociaal beheerder, ziet het als haar taak een gemeenschap te bouwen.

Verhaal Praktijkverhaal

SociaalHart Ommoord: het kloppend hart van de Gerard Goossenflat

SociaalHart in Rotterdam is het kloppend hart van de wijk. Voor bewoners van de Thuisplusflat, maar ook voor buurtbewoners. Een daghap, bingo en feestvieren: het gebeurt er allemaal.

Verhaal Praktijkverhaal

Thuishuis Woerden: Samen wonen, ieder op z’n eigen manier

Thuishuis in Woerden is een levensloopbestendige woonvorm voor alleenstaande senioren met individuele woonruimte en verschillende gemeenschappelijke ruimten, zoals keuken, woonkamer en tuin.

Verhaal Praktijkverhaal

Wees duidelijk over verwachtingen

Uit de ervaringen van de bewoners blijkt dat zorgzame woonvormen floreren wanneer aan 3 voorwaarden wordt voldaan: 

• Duidelijkheid over verwachtingen. Om recht te doen aan de diversiteit in de wensen en (zorg)behoeften van bewoners moeten onderlinge verwachtingen duidelijk zijn; dit voorkomt misverstanden en maakt laagdrempelige ondersteuning mogelijk.
• Balans in aanwezige zorg. Hoeveel zorg aanwezig is, vraagt om een zorgvuldige balans: zorg moet nabij zijn waar nodig, maar het dagelijks leven niet overnemen.
• Evenwicht in contracten en eigendomsvormen. Deze bepalen de toegankelijkheid, doorstroom en inclusiviteit van een woonvorm en kunnen de sociale dynamiek ondersteunen of juist beperken.

Werk eensgezind samen

Woonvormen zijn succesvol wanneer alle betrokken partijen (zoals gemeente, wonen en zorg) werken vanuit een gedeelde visie op wonen, welzijn én zorg, en niet enkel vanuit hun eigen domein, verantwoordelijkheden of systemen. Juist deze eensgezinde samenwerking maakt het mogelijk om toekomstbestendige, inclusieve en leefbare woonomgevingen te creëren.

Randvoorwaarden daarbij zijn:

• Geef ruimte. Contracten werken het beste wanneer ze duidelijkheid bieden over wederkerigheid en inzet, maar bewoners tegelijkertijd voldoende ruimte geven om onderdeel te worden van de gemeenschap op de manier die bij hen past.
• Motivatie en houding zijn belangrijk. Toewijzing op grond van motivatie, houding en sociale bereidheid zijn minstens zo belangrijk als leeftijd of inkomen: een zorgzame gemeenschap ontstaat wanneer bewoners bewust kiezen voor het concept en passen bij de dynamiek van de woonvorm.
• Pas regels flexibel toe. Innovatie in wonen vraagt om regelgeving die durft mee te bewegen. Gemeenten, corporaties en financiers die flexibel omgaan met splitsingen, parkeernormen, nieuwe huurconstructies of gemengde functies creëren de ruimte waarin deze woonvormen kunnen uitgroeien tot duurzame, toekomstbestendige initiatieven.

Betrek bewoners bij de inrichting

Ruimtelijke en sociale inrichting zijn sterk met elkaar vervlochten. Huiselijkheid ontstaat pas echt wanneer bewoners zich mede-eigenaar voelen van de inrichting en de ruimte herkenbaar is als onderdeel van hun dagelijks leven. Een aantrekkelijke, open en huiselijke woonomgeving wordt niet alleen ontworpen, maar ook geleefd.