Palliatieve zorg: ga en blijf in gesprek

Tien oktober – de Internationale dag van de Palliatieve Zorg. Voor veel professionals in de verpleeghuiszorg is het bieden van goede palliatieve zorg deel van hun dagelijks werk. De kwaliteit van leven van cliënten zo lang mogelijk behouden, optimaal proberen aan te sluiten op hun wensen en behoeften, naasten zo goed mogelijk ondersteunen zijn essentiële taken. Hoe organiseren verschillende organisaties deze zorg?

Amber van Kessel is verpleegkundige op locatie De Kreek van zorginstelling Pieter van Foreest. ‘Wij hebben een speciale palliatieve afdeling voor vijf cliënten. Ook locatie De Bieslandhof in Delft beschikt over zo’n afdeling. Wij bieden in de laatste drie levensmaanden zorg aan mensen die van huis komen of uit het ziekenhuis. Onze eigen verpleeghuiscliënten blijven in de palliatieve en terminale fase het liefst op hun eigen afdeling. Wij zijn een soort hospice, maar dan voorzien van alle faciliteiten. Bij ons is altijd een multidisciplinair team van arts en andere behandelaars in huis.’ De palliatieve unit heeft een vraagbaakfunctie richting de andere afdelingen van haar locatie. ‘Ze mogen altijd bellen en dat doen ze ook. Met de afdeling in Delft wisselen we regelmatig kennis en ervaringen uit. We gaan bij elkaar kijken.’

Ga ook naar onze overzichtspagina over de Dag van de Palliatieve Zorg en bekijk tools en mooie voorbeelden om palliatieve zorg goed te organiseren.

Leren door doen en vragen

De palliatieve scholing hebben de medewerkers gevolgd bij het Leids Universitair Medisch Centrum. ‘Dat is een vereiste als je op onze afdeling komt. Ook hebben we e-learnings.’ Meer nog dan de kennis telt iemands empathische karakter. ‘Dit werk moet bij je passen. Je moet goed het gesprek aan kunnen gaan en durven doorvragen. Dat begint al bij de vraag als iemand bij ons binnenkomt: “Wat wilt u, hoe ziet u deze fase voor zich, hebt u bepaalde wensen?” Zoiets haal je niet uit een boekje, dat zit in je.’ Ze is ervan overtuigd dat iemand 70% van zijn kennis en vaardigheden opdoet door het ‘doen’, 20% ‘afkijkt van anderen’ en slechts 10% op een training leert. ‘Wij werken in zelforganiserende teams. Door te overleggen, samen te werken en samen te beslissen leren we voortdurend van elkaar. De teammanager en ik als HBO-V-leerling bewaken de kwaliteit en verbeterpunten.’

‘Het gaat er vooral om dat je steeds geïnteresseerd bent en uit jezelf vragen stelt en blijft stellen. Je hoeft daarvoor niet speciaal met de bewoner of naaste om tafel, het gaat vaak gewoon tussendoor, tijdens het wassen of aankleden. Als je cliënt aan dementie lijdt, is het nog belangrijker de familie goed bij het zorgproces te betrekken: hoe meer je over de bewoner weet, hoe beter je hem kunt begeleiden.’ De verpleegkundige wijst op het belang van écht persoonsgericht werken: ‘Waarom niet ’s avonds douchen in plaats van ’s morgens, als iemand dat fijn vindt? Wees ruimdenkend, het gaat juist om zulke kleine dingen. Vraag je af voor wie je het doet, wat deze persoon belangrijk vindt.’

Amber van Kessel

Gesprekshulpen palliatieve zorg

Amber legt uit dat het Kwaliteitskader Palliatieve Zorg onder de werkwijze van haar afdeling ligt. ‘Het MDO verloopt nu anders, de verschillende disciplines sparren nu meer over wat er goed en wat er minder verloopt. Ook in het zorgleefplan is meer ruimte voor existentiële zorg: wat zijn uw normen en waarden, wat is echt belangrijk voor u?’

Andere documenten waar de afdeling baat bij heeft zijn de Vilans-protocollen, het Utrechts Symptoom Dagboek en – voor de terminale fase – het Zorgpad Stervensfase. En er liggen folders op de afdeling, die als gesprekshulp kunnen dienen. ‘Want het gaat om dat gesprek.’

Hoe deel je kennis?

  • Met elkaar overleggen, casussen bespreken
  • Foldermateriaal op afdeling leggen
  • Scholing aanbieden
  • Congressen en webinars bezoeken
  • Aandachtsvelders inschakelen voor koffiesessie of klinische les
  • Seminar of workshop organiseren
  • Voorbeeldmateriaal op intranet zetten

Surprise question: benoem de palliatieve fase

Bij Beweging 3.0 is Mariëtte Bergmans de projectmedewerker palliatieve zorg intramuraal. ‘Toen ik hier einde 2019 begon, was er al het nodige in gang gezet. Zo wordt het thema duidelijk benoemd in ons meerjarenbeleidsplan en ligt er een Projectplan Palliatieve Zorg 2019 – 2024. Op bijna alle locaties zijn medewerkers met aandacht voor palliatieve zorg actief binnen de teams. Sinds april hebben we een mooie kennishub op ons intranet. Mijn taak is het project te vertalen naar de praktijk en om er samen voor te zorgen dat bewoners op al onze dertien locaties op dezelfde kwalitatief hoogwaardige palliatieve zorg mogen rekenen. We willen weten wat bewoners waardevol vinden in de laatste fase van hun leven.’

Ze geeft aan dat steeds meer zorgmedewerkers bij Beweging 3.0 weten dat palliatieve zorg meer is dan de terminale fase alleen. ‘De “surprise question” is steeds meer bekend: zou het je verbazen als deze persoon binnen een jaar komt te overlijden? Zo’n markeringsmoment is van belang om de tijd optimaal te gaan benutten en de kwaliteit van leven zo goed mogelijk te laten aansluiten bij iemands wensen en behoeften. Als team kun je dan anticiperen op wat komen gaat: vroegtijdige zorgplanning. Je bent daarbij voortdurend in gesprek met de bewoner en naasten om te checken of de afspraken nog overeenkomen met de eerdere, vaak heel persoonlijke, wensen. Palliatieve zorg is een proces.’

Mariëtte wijst op de folders die als gesprekshulp dienen en laat de kennishub op intranet zien, met filmpjes, voorbeelden, spelmateriaal… Zorgmedewerkers krijgen op een toegankelijke manier allerlei praktische tools aangereikt.

Mariëtte Bergmans

Aandachtspunten en dromen

Het Projectplan van Beweging 3.0 bevat vijf punten om aandacht aan te besteden:

  • benoemen palliatieve fase en vroegtijdige zorgplanning
  • deskundigheidsbevordering
  • multidisciplinaire benadering
  • inzet vrijwilligers palliatieve terminale zorg (VPTZ)
  • onderzoek naar noodzaak interne consultatiefunctie

Mariëtte: ‘Ons plan is een doorvertaling van het Kwaliteitskader Palliatieve Zorg. Waar het om deskundigheidsbevordering gaat: daarvoor hebben we de kennishub en organiseren we binnenkort inspiratiesessies hoe deze te gebruiken, bijvoorbeeld tijdens koffiesessies of klinische lessen door aandachtsvelders. En in september hielden we een symposium over vrijwilligers in de palliatieve zorg, wat we daarvan kunnen leren. Dit kun je terugkijken op www.beweging3.nl.

Ook breng ik scholing onder de aandacht bij collega’s, bijvoorbeeld van het Netwerk Palliatieve Zorg Eemland. Mijn droom is dat Beweging 3.0 samen met hen scholing voor onze zorgmedewerkers ontwikkelt: dan heb je meer uitwisseling van kennis tussen collega’s van de verschillende locaties.’ Twee andere regionale samenwerkingspartners zijn het Hospice in Nijkerk en Proxima. ‘Als wij in overleg met de familie voor een bewoner op zoek zijn naar een VPTZ-vrijwilliger, zorgen zij vaak voor de match.’

Borgen palliatieve zorg: aansluiten op wat er is

Om de continuïteit van de palliatieve zorg te borgen, vindt Mariëtte het van groot belang dat het thema stevig wordt verankerd in de werkwijze. ‘We willen goed aansluiten op bestaande systemen, de plan-do-check-act-cyclus, het zorgproces. De resultaten van de zorg in de palliatieve fase willen we terugzien in rapportages en zorgplannen. Via de aandachtsvelders en de leidinggevenden blijft de aandacht voor het thema bestaan. En momenteel voer ik gesprekken met teammanagers hoe zij het thema meenemen in het jaarplan. Dat vind ik belangrijk.’

Door: Linda van Ingen

Meer weten

Geplaatst op: 5 oktober 2020
Laatst gewijzigd op: 5 oktober 2020