Berry Schaake (Het Zand): ‘Laten we meer focussen op vrijheid in plaats van angst en risico’s.’

Binnen locatie De Berghorst van Zorgspectrum Het Zand werken ze met socio-therapeutische leefmilieus, waarbij de behoeften en mogelijkheden van de cliënt centraal staan. Maar waarom vinden we het tegenwoordig nog gebruikelijk om enkele leefmilieus af te sluiten met een gesloten deur? En wat gebeurt er als we dat gewoon niet meer doen; worden de doemscenario’s die we vaak bedenken dan werkelijkheid? Of worden cliënten er juist heel blij van? Op De Berghorst zijn ze het gewoon gaan doen: cliënten meer vrijheid bieden en gesloten deuren afschaffen. Medewerkers observeerden wat er gebeurde en schreven daarover voor Waardigheid en trots een blog.

Benieuwd naar wat tot dit besluit heeft geleid, hoe het proces verliep en wat hun ervaringen zijn? Lees dan de eerste blog van Berry Schaake, integraal (zorg)manager bij Het Zand – locatie De Berghorst, uit een serie van 4 blogs.

In Staphorst zeggen we wel: “Vaok ben je te bange”, ofwel: vaak zie je vooraf te veel beren op de weg. Angst is echter een slechte raadgever. We zijn in de zorg te veel gewend om te focussen op wat mis kan gaan.

Toen ik twee jaar geleden bij Het Ooider begon, waren alle deuren van de psychogeriatrische afdeling gesloten; zowel de huiskamerdeuren als de centrale toegangsdeur. Een vreemde gewaarwording, omdat alle huiskamerdeuren uitkwamen op een centrale binnentuin, Het Atrium. Het idee kwam al snel om de huiskamerdeuren te openen, maar ook de centrale toegangsdeur niet meer op slot te hebben. De vraag is dan natuurlijk hoe je dat doet. Je wilt geen onveilige situaties, terwijl we die van tevoren volop zagen ontstaan. We waren de trap naar boven, bij wijze van spreken, al aan het dichttimmeren voordat we goed en wel begonnen waren.

Gewoon doen en dan kijken wat er gebeurt?

Peter Hoekstra, themacoördinator op het thema Vrijheid en veiligheid – BOPZ van Waardigheid en trots vroeg toen: ”Wat vind je van het idee om het gewoon te gaan doen en ondertussen te observeren wat er dan gebeurt? Dan kun je in ieder geval ingrijpen, mocht het misgaan.” Mij sprak dat idee zeer aan; het uitgangspunt was wel dat mensen zo weinig mogelijk hinder zouden ondervinden van het openzetten van de deuren. Op de verdieping boven de psychogeriatrische afdeling wonen zelfstandige ouderen die hier een appartement huren, daarnaast hebben we te maken met familie en omwonenden. Voor hen, maar ook voor medewerkers, hebben we 2 informatieavonden georganiseerd.

Daar kreeg ik vervolgens de vraag wie er verantwoordelijk zou zijn, mocht er iets gebeuren met hun vader of moeder. Daarop zei ik dat ik verantwoordelijk ben voor het reilen en zeilen van Het Ooider, ook als het mis zou gaan. Maar, zei ik vervolgens, ik hoop dat we met elkaar, het als ónze verantwoordelijkheid kunnen beschouwen om op te letten.

Ik gun onze bewoners maximale vrijheid

Ik hield ook een betoog over leven vanuit angst en met beperkingen. Familieleden willen evenmin een beperking opgelegd krijgen, bijvoorbeeld wanneer ze op bezoek mogen komen en wanneer niet. Ik gun onze bewoners ook maximale vrijheid. Familieleden zien dat eigenlijk altijd in; we hebben een meneer met GPS-tracker die zelf naar zijn zoon kan om koffie te drinken. Die zoon heeft gezegd: ”Ik gun mijn vader een leven in vrijheid, tot het einde toe, en ik neem voor lief dat dit risico’s meebrengt.” Medewerkers voelen zich juist verantwoordelijk; die lopen het liefst achter hem aan als hij de deur uitwandelt.

Berry Schaake, Het Zand
‘Ik gun onze bewoners maximale vrijheid. Familieleden zien dat eigenlijk altijd in, maar medewerkers voelen zich juist verantwoordelijk en lopen het liefst achter de cliënt aan als hij de deur uitwandelt.’

Natuurlijk hebben we het in huis zo aangenaam mogelijk gemaakt, zodat mensen minder behoefte voelen om eropuit te trekken. Het zit ‘m soms in kleine dingen, waardoor bewoners zich op hun gemak gaan voelen. Zo hadden we een mevrouw die ’s nachts telkens opstond; ze sliep niet goed meer, terwijl ze dat thuis wel altijd had gedaan. Toen we ons erin verdiepten, bleek dat ze licht van de badkamer onder de deur zag schijnen als ze in bed lag. Dat wilde ze niet, dus ging ze telkens naar de badkamer om het licht uit te doen. Hiermee zette ze de automatische lichtsensor weer  in werking, die dan tien minuten bleef branden.

De oplossing? Vroeger hadden we haar wellicht een slaappil gegeven. Nu hebben we in plaats van de volautomatische lichtsensor een handmatig lichtknopje in haar badkamer geïnstalleerd en slaapt ze weer als een roos. Waar het om gaat? Je verdiepen in het gedrag van mensen, aandacht hebben voor wat er werkelijk aan de hand is. Door vanuit vertrouwen en vrijheid naar het openzetten van de binnendeuren te kijken, hebben we de kwaliteit van leven van de mensen weten te verrijken. Dat is prachtig.

Meer weten

Geplaatst op: 30 juni 2017
Laatst gewijzigd op: 6 maart 2020