Techniek zorgt voor nachtrust, vrijheid en minder medewerkers

Vraag en antwoord met Johan van der Leeuw, senior adviseur bij Vilans. Hij houdt zich al sinds 2004 bezig met domotica in kleinschalig groepswonen voor mensen met dementie.

Johan richt zich vooral op nachtzorgtechnologie en techniek voor leven in vrijheid. In de derde generatie sensortechnologie en beeldinterpretatietechnologie komen beide aspecten samen. ‘Bewoners kunnen om half 2 ’s nachts in het restaurant een kaartje leggen met elkaar of een praatje maken.’ 

Wat zijn de nieuwste ontwikkelingen in de nachtzorgtechnologie?

‘Sinds een jaar of vier is er sprake van een nieuwe golf technologie: de derde generatie. Zo’n zeventig verpleeghuizen maken nu gebruik van slimme sensortechnologie en de nieuwste beeldinterpretatietechnologie. De technologieën geven een verbeterde “uit bed”-melding, “verlaten kamer”-melding en noodsituatiedetectie.’

Wat maakt deze technologieën zoveel beter?

‘Veel verpleeghuizen maken nu nog gebruik van belpalen. Dat is een eenvoudige bewegingssensor die het personeel op een standaard naast het bed zet. Uit onderzoek is gebleken dat deze palen 40 procent valse meldingen geven. Dan gaat het alarm af, maar ligt de bewoner gewoon nog in bed. Te veel meldingen leiden tot alarmmoeheid. En tot incidenten. Want bij veel meldingen tegelijk kan het personeel besluiten niet naar een bewoner toe te gaan. Omdat die bewoner “toch altijd gewoon in bed ligt als we komen kijken”. Dat gaat goed totdat de bewoner een keer wel uit bed valt. Met de derde generatie technologie ligt het aantal valse meldingen onder de 10 procent.’

De derde generatie sensortechnologie is dus veiliger voor bewoners.

‘De technologie biedt meer zekerheid en dus minder alarmmoeheid. Maar bovenal verbetert de technologie de kwaliteit van leven. Want met deze technologie kunnen organisaties de nachtelijke rondes afbouwen. Dat was ook de bedoeling van de belpalen, maar vanwege het grote aantal valse meldingen bleven de meeste verpleeghuizen de nachtrondes toch doen. Voor bewoners is het prettig als het personeel hun kamers zo min mogelijk betreedt. Dan slapen ze beter. Dit geldt zeker voor mensen met dementie. Die hebben vaak last van nachtelijke onrust en dat wordt versterkt als iemand hun kamer binnenkomt.’

Zijn er naast een ongestoorde nachtrust meer voordelen voor de bewoner?

‘Wat ik persoonlijk heel mooi vind is de vrijheid die de technologie aan bewoners schenkt. Er zijn verpleeghuizen die vinden dat de nacht is om te slapen. Daar ligt iedereen op tijd in bed. Andere verpleeghuizen zitten meer op de lijn “erken de cliënt”. Daar kunnen bewoners om half 2 ’s nachts in het restaurant een kaartje leggen met elkaar of een praatje maken. Ook als ze op de derde etage wonen. Maar bewoners die wel willen slapen, moeten natuurlijk niet gestoord worden. Dan is het handig als de nachtmedewerkers weten dat iemand zijn kamer verlaat en kunnen volgen wat hij of zij doet. De derde generatie technologie met zowel sensoren als beeldinterpretatie geeft een verbeterde “verlaten kamer”-melding. Als een bewoner de kamer uitgaat, krijgen de nachtmedewerkers een melding op tablet of mobiel, met beeld. Zo kunnen ze in de gaten houden of deze bewoner de andere bewoners niet stoort en rustig naar het restaurant gaat. Als je bewoners op zo’n manier meer vrijheid geeft, ontstaat een sterk verbeterde kwaliteit van leven.’

En de noodsituatiedetectie?

‘Een bijkomend voordeel van de nieuwste nachtzorgtechnologie is de verbeterde noodsituatiedetectie. Ook overdag. We zien bijvoorbeeld steeds vaker dat voormalige verzorgingshuizen worden gebruikt als verpleeghuis. Daar zijn de kamers doorgaans wat groter en kunnen bewoners meer eigen meubels meenemen. Omdat ze zich thuis voelen op hun kamer, trekken ze zich er vaker terug. Als ze dan vallen kan het lang duren voordat iemand het merkt. De nieuwe technologie detecteert een noodsituatie binnen 10 tot 15 minuten.’

Is de nieuwste nachtzorgtechnologie een oplossing voor het personeelstekort?

‘Met de derde generatie technologie kan een organisatie het aantal nachtzorgmedewerkers afbouwen. Met belpalen is de norm 1 medewerker op 24 of maximaal 30 cliënten. Met de nieuwe technologie is dat 1 medewerker op 36 cliënten Stel dat een locatie 72 bewoners heeft. Dan kan een organisatie 2 in plaats van 3 nachtzorgmedewerkers inzetten. Met het geld dat de organisatie daarmee bespaart, kan ze de investering in de nieuwe technologie goed terugverdienen. En ondertussen blijft de kwaliteit van de nachtzorg gewoon behouden, die verbetert zelfs. Het is wel afhankelijk van het precieze aantal bewoners of een locatie inderdaad met minder nachtzorgmedewerkers toe kan. In ongeveer de helft van de verpleeghuizen die de slimme sensortechnologie gebruikt kan het.’

Waarom gebruiken dan maar 70 van de 1000 verpleeghuizen deze nachtzorgtechnologie?

‘Verpleeghuizen gaan meestal pas nadenken over technologie als het tijd voor verbouwing of nieuwbouw is. En als er dan voor vernieuwende technologie wordt gekozen, gebeurt dat meestal op initiatief van een locatiemanager die kwaliteit van nachtzorg en leven in vrijheid belangrijk vindt. Als domotica-expert zit ik maar zelden in de bestuurskamer. Maar het personeelstekort staat wel op de agenda van de bestuurders. Ik hoop dat dat ook resulteert in meer aandacht voor technologie.’

Kun je een paar organisaties noemen waar andere een voorbeeld aan kunnen nemen?

‘Er zijn meerdere mooie voorbeelden. Ik noem locatie Laarhof van Coloriet, waar het aantal nachtrondes is ingeperkt. Medewerkers hoeven de kamers van bewoners niet meer onnodig te betreden. Locatie Satijnhof van De Wever gebruikt technologie om leven in vrijheid mogelijk te maken in de nacht. Mooi is ook het onderzoek van de specialist ouderengeneeskunde van TanteLouise. Dat toont aan dat maximale vrijheid binnen het gebouw de kwaliteit van leven van de bewoners enorm verbetert.’

Meer dan 46 bedrijven zijn actief in domotica. Het is dan ook niet verbazend dat veel zorgorganisaties door de bomen het bos niet meer zien. Vilans maakt de functiewijzer domotica voor dementiezorg. Ook is er een stappenplan realisatie domotica. Organisaties kunnen lid worden van de Kenniscirkel Domotica voor Wonen en Zorg. Hier worden systemen besproken en vergeleken en businesscases gepresenteerd. Daarnaast kunnen organisaties experts van Vilans inhuren voor een visie op technologie, een functioneel programma van eisen, ondersteuning bij de leverancierskeuze en het opstellen van de businesscase.

Door Ingrid Brons

Meer weten

Geplaatst op: 22 maart 2018
Laatst gewijzigd op: 15 maart 2019