Ramadan, Jom Kipoer en Keti Koti: hoe geef je aandacht aan verschillende culturen?

Voor Nalan Karakus en Döndü Ozdemir, beiden werkzaam bij Aafje in Rotterdam, is het vanzelfsprekend dat een ouderenzorgorganisatie aandacht heeft voor andere culturen. Kennis van achtergrond en cultuur is noodzakelijk om persoonsgericht te kunnen werken. Bij Aafje heeft de denktank cultuursensitief werken een belangrijke ondersteunende en verbindende rol.

Denktank cultuursensitief werken

Bij Aafje, een van de grotere ouderenzorgorganisaties in Rotterdam en omgeving, verwacht je heel wat bewoners met een migratieachtergrond. Toch is de realiteit anders. Dat zette Nalan Karakus, participatiecoördinator bij Aafje en sinds een jaar ook aanjager cultuursensitief werken, aan het denken. ‘Op dit moment is er geen goede afspiegeling van de samenleving. De bewoners zijn overwegend “wit” en dat is best gek in een multiculturele stad als Rotterdam. Aafje moet meebewegen. Want de toekomst gaat méér diversiteit brengen. In 2040 zijn er 40% meer ouderen met een migratieachtergrond met een zorgvraag.’ Ze kwam in contact met Döndü Ozdemir, manager diensten en welzijn bij Aafje. Samen met een aantal andere medewerkers vormen ze sinds 2019 de denktank cultuursensitief werken, die maandelijks bij elkaar komt.

In het DNA van de organisatie

Nalan en Döndü noemen de denktank nadrukkelijk geen project. Nalan: ‘Een project suggereert dat het op een gegeven moment klaar is. Aan cultuursensitief werken moet je blijven werken. Het moet in het DNA van de organisatie komen.’ Döndü weet uit eigen ervaring hoe moeilijk dat is. Ze stapte van ouderenzorgorganisatie Laurens over naar Aafje. ‘Bij Laurens was aandacht voor verschillende culturen al veel meer gemeengoed. Ik vond dat heel vanzelfsprekend. Totdat ik bij Aafje manager werd van een overwegend “wit” huis in een multiculturele wijk. Ik betrapte mezelf erop dat ik het thema onderbelicht liet. Gewoon, omdat de waan van de dag al mijn aandacht vroeg. Pas toen een oud-collega van Laurens mij vroeg of ik ook een iftar, de avondmaaltijd tijdens de ramadan, ging organiseren, ben ik het anders gaan doen. Vervolgens kwam ik Nalan tegen en hebben we de denktank opgericht.’

Iftar
Iftar 2019 (voor corona)

Regiegroep persoonsgerichte benadering

De denktankleden maakten een plan en presenteerden het aan de raad van bestuur. ‘Dat werd goed ontvangen’, vertelt Döndü. ‘De raad van bestuur was enthousiast. Ze zien het belang, we worden aangemoedigd.’ Vervolgens kreeg de denktank cultuursensitief werken een plek in de organisatie. ‘We zijn onderdeel van de regiegroep persoonsgerichte benadering. Een logische plek, want cultuursensitief en persoonsgericht horen bij elkaar. Of beter gezegd: iedereen die persoonsgericht werkt, zou automatisch aandacht voor cultuur moeten hebben.’ De regiegroep geeft de denktank bovendien een breed podium. Want in de regiegroep zijn alle takken van Aafje vertegenwoordigd: intramuraal, extramuraal, dagbesteding en hulp in de huishouding. ‘Zo bereiken we alle medewerkers van Aafje.’

Medewerkerspool voor warm welkom

In tegenstelling tot bewoners met een migratieachtergrond heeft Aafje wel veel medewerkers uit andere culturen. De denktank betrekt ze bij een van zijn concrete projecten. ‘In het gebied IJsselmonde maken we een medewerkerspool’, vertelt Nalan. ‘Daarin zitten medewerkers die verschillende talen spreken of veel kennis hebben van een bepaalde cultuur. Maar ook medewerkers met een LHBT-achtergrond. Zodat we altijd iemand hebben die een nieuwe bewoner een warm welkom kan heten.’ Ook collega’s kunnen gebruikmaken van de pool. ‘Bijvoorbeeld als ze vragen hebben over de achtergrond van een bewoner. Met welke gebruiken ze rekeningen moeten houden of bepaalde eetgewoontes.’

Praten over Hongkong

Op de locatie Reyerheem ging Nalan aan de slag met haar collega’s van de dagbesteding. ‘We hebben samen gewerkt aan een verdiepingsslag in persoonsgerichte benadering, door een diversiteitsposter te maken. Ook zijn we met een Chinese bewoonster en haar mantelzorger in gesprek gegaan, om te vragen naar haar achtergrond. En hoe we het beste met haar kunnen communiceren. Ze vertelde bijvoorbeeld dat ze graag over Hongkong praat. Dan is het dus handig als medewerkers of vrijwilligers wat over Hongkong weten als ze bij haar binnenstappen. Die bewustwording wil ik op gang brengen. Pas dan kunnen ze de verdiepingsslag ook echt maken.’

Wereldboekje voor inzicht in andere culturen

Om medewerkers bij die verdiepingsslag te ondersteunen werken de participatiecoördinatoren aan een ‘wereldboekje’. Het boekje zorgt voor meer inzicht in andere culturen. ‘We hebben informatie opgevraagd bij ministeries van allerlei landen’, vertelt Nalan. ‘Hoe mantelzorg in hun land geregeld is bijvoorbeeld.’ Het boekje geeft ook tips voor communicatie. ‘Bijvoorbeeld dat je plaatjes kunt gebruiken als je elkaars taal niet spreekt.’ Aafje doet nu overigens ook ervaring op met een vertaalcomputertje, voor de dagelijkse communicatie. Samen met de afdeling communicatie hebben de denktankleden een kalender met belangrijke feestdagen uit verschillende culturen gemaakt. ‘Die kalender hebben we verspreid onder de teams en de welzijnscoaches’, vertelt Döndü. ‘Zo kunnen ze zelf beslissen aan welke dagen ze aandacht willen geven.’ Op de kalender staat ook de wereldbevolkingsdag op 11 juli. Dan sturen de participatiecoördinatoren hun wereldboekje aan alle managers.

Vragen aan de denktank

Intussen weten steeds meer medewerkers de denktank te vinden als ze vragen hebben. ‘Zoals collega’s van de thuiszorg die vragen of ze hun schoenen uit moeten doen als ze bij een bewoner zijn’, vertelt Döndü. ‘Want ze willen het graag goed doen. En laatst was er een intramurale collega die wilde weten hoe ze het beste kan omgaan met een bewoner uit Iran. Dat zijn hele bewuste vragen. Daaraan zie je dat er echt een ontwikkeling gaande is. Maar het is belangrijk dat het niet afhankelijk is van de persoon. Cultuursensitief werken moet in de wortels van de organisatie komen. Dat betekent ook dat een organisatie zich er expliciet over moet uitspreken. Dat zou Aafje nog wat meer mogen doen. Zodat ouderen met een migratieachtergrond weten dat onze deuren voor ze openstaan.’

Ramadan in het verpleeghuis

De ramadan is een belangrijke periode voor een groot deel van de Nederlandse bevolking. In navolging van zorgorganisatie Humanitas is Aafje vorig jaar begonnen met een ramadangroet. Döndü: ‘Dat is een filmpje van de raad van bestuur waarin ze iedereen een gezegende ramadan wensen. Het feit dat je het als organisatie benoemt, is een erkenning van mensen die moslim zijn. Net als het zorgen voor een gebedsruimte. Dat medewerkers tijdens de ramadan kunnen en mogen bidden betekent veel voor ze.’ ‘Medewerkers moeten zichzelf kunnen zijn bij ons’, vult Nalan aan. ‘En hoe mooi is het als medewerkers vervolgens op een verjaardag vertellen dat ze kunnen bidden op hun werk! Dat opent deuren. Aafje wil immers een plek zijn waar medewerkers hun eigen ouders willen laten wonen.’

Vóór corona organiseerde Döndü samen met de wijk al verschillende keren een iftar tijdens de ramadan. En werd het Suikerfeest gevierd in het restaurant. ‘Dat was heel succesvol en zorgde voor verbinding, tussen het verpleeghuis en de wijk, maar ook met andere (welzijns)organisaties. Hopelijk kunnen we dat volgend jaar weer oppakken.’ Dit jaar stuurt Döndü een kaartje met een kleine attentie naar de medewerkers.

Tips voor cultuursensitief werken

  • Zorg dat de raad van bestuur het belang van cultuursensitief werken ziet.
  • Maak medewerkers bewust door voorbeelden van omgaan met andere culturen te geven.
  • Koppel cultuursensitief werken aan persoonsgericht werken.
  • Blijf je medewerkers prikkelen. Cultuursensitief werken gaat niet vanzelf. In de waan van de dag raakt het snel weer op de achtergrond.
  • Zorg dat cultuursensitief werken in het DNA van de organisatie komt. Ga er niet van uit dat het vanzelfsprekend is.
  • Wacht niet, begin nu. En begin bij jezelf.

Meer weten

Geplaatst op: 11 mei 2021
Laatst gewijzigd op: 11 mei 2021