Zorgcentrum Anker: zorg is een samenspel

De afgelopen jaren groeide het besef dat het Anker (113 bewoners, 279 medewerkers) ‘meer met informele zorg wilde en moest doen’. Daarom vroeg de zorgorganisatie maatwerkondersteuning aan van het programma Waardigheid en trots voor de toekomst. 

Het doel: een werkwijze ontwikkelen waarin het samenwerken met mantelzorgers, vrijwilligers en bewoners meer centraal staat. ‘We hadden een duwtje in de goede richting nodig’, zegt opleidingsadviseur Willeke Teunissen van Anker. ‘We wilden vooral scherp krijgen hoe wij tegen informele zorg aankijken en hoe we invulling kunnen geven aan de samenwerking.’ 

Maatwerkondersteuning

Met de coach van de maatwerkondersteuning ontwikkelde Anker een visie en werkwijze voor het project ‘Samen Zorgen’. ‘Vanuit respect en waardering voor alles wat mantelzorgers, naasten en vrijwilligers voor onze bewoners doen’, zegt beleids‑ en kwaliteitsadviseur André Lagendijk. ‘In onze zorgvisie staan de wensen en behoeften van de bewoners centraal. We willen zoveel mogelijk aansluiten bij hun leef- en thuissituatie voordat zij naar het Anker verhuisden. Samenwerken met mantelzorgers sluit hier helemaal op aan.’ 

Tussen de oren

De zorgmedewerkers hadden zeker respect voor mantelzorgers en vrijwilligers. Maar zorgtaken overdragen, dat ging toch tegen hun zorghart in. Willeke: ‘Er waren een paar medewerkers die het meteen zagen zitten. Anderen hadden meer tijd nodig. Die zeiden: “Wij zijn er voor de zorg en familie is familie”.’ 

‘Medewerkers willen graag zorgen’, reageert André. ‘Met Samen Zorgen blijven zij dat natuurlijk ook doen. De medewerkers moesten alleen gaan ervaren dat zij hun werk nog steeds goed doen als zij even achteroverleunen en de mantelzorgers aanvullen waar nodig. Dat idee moest echt bij de collega’s groeien.’ 

Trainingen en communicatie

Scholing en communicatie waren doorslaggevend om de organisatie mee te krijgen. Alle teams volgden trainingen over het samenwerken in de driehoek netwerk, medewerkers, vrijwilligers met hierbinnen centraal de bewoner. Om het gesprek over Samen Zorgen goed te kunnen voeren met familie, zijn de medewerkers ook getraind in gesprekstechnieken. 

André: ‘We hebben steeds benadrukt dat de mantelzorgers er vanzelfsprekend bij horen als een oudere hier komt wonen. Zij zorgen immers in de meeste gevallen al heel lang voor hun dierbare. Wij als professionele zorgverleners voegen ons daarbij. Als je het op die manier bekijkt, stel je je automatisch anders op en ga je het gesprek ook heel anders in.’

Breed communiceren

De organisatie communiceerde Samen Zorgen breed. Een projectgroep hield de teams op de hoogte van de ontwikkelingen. Dit deden ze onder meer via intranet. Daarnaast vonden er veel gesprekken plaats met de zorg- en facilitaire teams en de meewerkend teamleiders. De nieuwe visie en werkwijze werden ook gepresenteerd aan de ondernemingsraad, de cliëntenraad, het Hoornbeeck College (roc) waar het Anker mee samenwerkt en de participantenraad waarin kerken in de omgeving zitting hebben. 

Verder waren er per team familieavonden over Samen Zorgen. Aan de hand van stellingen bespraken medewerkers, mantelzorgers en vrijwilligers hun nieuwe samenwerking. Willeke: ‘De avonden hebben mooie inzichten opgeleverd. Bijvoorbeeld dat familieleden wel wilden helpen, maar niet wisten wat zij konden doen en dit ook niet durfden te vragen. Een familielid vertelde heel eerlijk dat zij het moeilijk vond om bij haar familielid, die dementie heeft, op bezoek te gaan, omdat ze niet meer met haar kon praten. Tijdens de familieavond ontdekte ze dat ze ook samen aan een activiteit konden meedoen. Dan hoefde er niet per se gepraat te worden.’ 

Werkwijze verankerd

De maatwerkondersteuning is alweer een tijdje geleden afgerond. Inmiddels is Samen Zorgen volledig ingevoerd als nieuwe werkwijze van het Anker. Hoe ziet deze er concreet uit? 

• Samen Zorgen is een vast agendapunt in overleggen, zoals het EVV-overleg. Werkprocessen zijn bovendien aangepast. Zo voerde de organisatie huisbezoeken in die de EVV (Eerst Verantwoordelijke Verzorgende) bij toekomstige bewoners afleggen. André: ‘Daar leggen we de basis. We vragen wat iemand nog zelf kan en ook: wat mogen we niet van u afnemen als familie of naaste? Wat verwachten zij van ons? Als we dit tijdens het huisbezoek al aanstippen, wordt het gemakkelijk om hierop terug te komen als de mensen eenmaal bij ons wonen.’
  
  Willeke: ‘Vroeger vond zo’n gesprek plaats in de eerste dagen nadat de bewoner bij ons kwam. Dan leek het meer een afvinklijstje: “Wilt u ’s morgens bruine of witte boterhammen?” Nu is het veel meer een gesprek. De huisbezoeken zijn ook ideaal om te kunnen proeven waar bewoners vandaan komen. De EVV vonden het in het begin spannend om op huisbezoek te gaan, maar zij zien nu ook dat dit veel inzichten oplevert. Andersom voelt de verhuizing voor bewoners meer als een ‘zachte landing. We spreken nu ook over een verhuizing in plaats van een opname.’
• Familieleden zijn nog meer betrokken. Ze schenken bijvoorbeeld koffie of serveren maaltijden. Willeke: ‘Een collega vertelde laatst dat familieleden soms de hele dag aanwezig zijn en dan een groot deel van de zorg overnemen.’
• Vijf vrijwilligers helpen mee in de zorg. Zij helpen bewoners met wassen, trekken steunkousen aan en ondersteunen bij maaltijden. André: ‘We hebben ons vrijwilligersbeleid aangepast. Vroeger mochten zij niks als het ging om zorgtaken. Volgens het nieuwe beleid mogen zij lichte zorgtaken verrichten. We kijken wel naar hun motivatie en capaciteiten. Verder moeten zij eerst een training volgen. Medewerkers zijn blij met hun hulp. Het geeft ruimte.’
• Sinds kort is er een mantelzorgcoach. Zij gaat mantelzorgers ondersteunen en bijeenkomsten over Samen Zorgen organiseren. Willeke: ‘Hoe dat precies vorm krijgt, zijn we nog aan het bekijken binnen de organisatie.’

Cultuur veranderd

In drie jaar tijd is de cultuur binnen het Anker sterk veranderd. ‘De zorg is meer een samenspel geworden’, zegt Willeke. ‘Zorgmedewerkers houden hun professionele verantwoordelijkheid, maar weten ook dat zij meer mogen overlaten aan mantelzorgers en vrijwilligers. Medewerkers staan er wat meer ontspannen in.’ 

André: ‘In het algemeen kun je zeggen dat medewerkers gemakkelijker vanuit de nieuwe visie denken en handelen. Daarin zijn zij echt gegroeid. Vroeger was het: “Ik ben de professional, mag de familie eigenlijk wel helpen?” Nu zeggen medewerkers zelf: “De mantelzorgers kennen hun naaste het beste“ Er is meer een dialoog met de familie ontstaan.’ 

Tips voor andere organisaties

Welke tips hebben Willeke en André voor andere zorgorganisaties die ook samen willen zorgen? 

• Geef ruimte aan weerstand. André: ‘De belangrijkste uitdaging was om medewerkers mee te krijgen in het nieuwe gedachtegoed. We hebben daarom bewust ruimte gegeven aan de weerstand die er was. In teamoverleggen, bijeenkomsten, EVV-overleggen: overal konden mensen hun vragen stellen en zeggen wat ze eng en moeilijk vonden. Tegelijk waren we steeds duidelijk: dit is wel onze nieuwe koers. Ons MT stond hier ook helemaal achter.’
• Neem de tijd. Willeke: ‘Wij hebben er anderhalf jaar over gedaan om de nieuwe werkwijze in te voeren. Eigenlijk begint het dan pas. Een cultuurverandering ontstaat niet zomaar, tenzij je gaat drammen. Maar dan wordt een nieuwe werkwijze nooit echt omarmd door de medewerkers.’
• Benoem wat mantelzorgers en vrijwilligers doen. André: ‘Hun bijdrage wordt al snel als "gewoon" gezien. Tijdens bijeenkomsten hebben we stilgestaan bij wat zij allemaal doen. Ook dat is nodig om een nieuwe cultuur te creëren.’