Reablement bij WZH: leren, meedoen en versterken vanaf dag één

Tijdens een bijeenkomst van het lerend netwerk Reablement deelden ergotherapeut Paul Sukel en locatieverpleegkundige Manon Schook hun verhaal. Hun ervaring laat zien dat reablement bij WZH geen tijdelijk project is, maar een manier van kijken die dagelijks richting geeft aan keuzes in de zorg.

Leren door te kijken en te meten

Bij WZH wordt meten ingezet als hulpmiddel om te leren. Stap voor stap wordt opgehaald wat er gebeurt in het dagelijks leven van bewoners, en op basis daarvan wordt het handelen bijgesteld. 'Het is geen vastomlijnd systeem', zegt Paul. 'Het groeit mee met wat we in de praktijk tegenkomen.' Manon vult aan: 'We kijken voortdurend naar onszelf. Wat gaat goed, waar kunnen we anders handelen? Reablement helpt ons om scherper te zien wat bewoners zelf kunnen en hoe we dat kunnen versterken.' Deze manier van werken vraagt om aandacht en nieuwsgierigheid, maar levert waardevolle inzichten op voor teams en bewoners.

Hoe krijgt reablement vorm bij WZH?

WZH past reablement op verschillende manieren toe. Ergotherapeuten en zorgmedewerkers halen via huisbezoeken in het kader van 'Thuis bij WZH' levensverhalen, routines en betekenisvolle activiteiten op. Deze informatie leggen zij vast in het zorgdossier, zodat het hele team ermee kan werken.

Daarnaast is er een overkoepelende projectgroep, zijn er trainingen voor medewerkers en is er een toolbox 'Thuis bij WZH'. Ook loopt er een promotieonderzoek van Mari Groenendaal, waarin wordt onderzocht hoe reablement en dagelijks handelen van bewoners zich ontwikkelen en wat dit betekent voor welzijn en kwaliteit van bestaan.

Meten om te begrijpen: COPM en PRPP

Om ontwikkeling zichtbaar te maken, gebruikt WZH onder andere de Canadian Occupational Performance Measure (COPM) en het Perceive, Recall, Plan, Perform (PRPP) systeem. Deze instrumenten zijn geen beoordelingsmiddelen, maar helpen om beter te begrijpen wat bewoners nodig hebben om zelf regie te houden.

• De COPM is een gestructureerd interview waarin samen met de cliënt wordt gekeken naar betekenisvolle activiteiten. De cliënt geeft aan welke activiteiten belangrijk zijn en hoe hij de eigen prestatie en tevredenheid ervaart. Zo worden prioriteiten bepaald en kan voortgang worden gevolgd.
• Het PRPP-systeem richt zich op hoe mensen activiteiten uitvoeren. Door onderliggende cognitieve processen te analyseren, krijgen ergotherapeuten inzicht in waar iemand vastloopt. Dat helpt om doelen te formuleren die bijdragen aan beter functioneren, welzijn en kwaliteit van bestaan.

Focusgroepen als spiegel

Naast individuele metingen gebruikt WZH focusgroepen om te leren van de praktijk. In gesprekken met bewoners, naasten en verschillende disciplines werd onderzocht wat er gebeurt met het dagelijks leven na opname. Daaruit bleek dat betekenisvolle activiteiten vaak afnemen, terwijl passieve activiteiten toenemen. Goedbedoelde zorg kan er zo onbedoeld toe leiden dat taken worden overgenomen die bewoners nog zelf kunnen. Voor WZH zijn deze focusgroepen geen beoordelingsmomenten, maar spiegels die helpen om het eigen handelen te blijven bevragen.

Inzicht uit de gewenningsperiode

Een belangrijk leermoment ontstond bij het evalueren van de gewenningsperiode voor nieuwe bewoners. Twee weken lang kregen zij rust en volledige verzorging om te landen in hun nieuwe omgeving. Hoewel dit goed bedoeld was, bleek het in de praktijk anders uit te pakken. 'We zagen dat bewoners daarna ook daarvan weer moesten ontwennen', vertelt Paul. 'Ze waren vaardigheden kwijtgeraakt en soms zelfs achteruitgegaan. Het kostte veel energie om dat weer op te bouwen.'

Het inzicht was helder: reablement moet vanaf dag één beginnen. Bewoners worden direct gestimuleerd om mee te doen, hun eigen rol te pakken en vaardigheden te behouden. Geen stilstand, maar meteen leren, meedoen en versterken.

DJ met Parkinson

Wat reablement in de praktijk kan betekenen, werd zichtbaar in het verhaal van een bewoner met Parkinson. Hij trok zich steeds verder terug en verloor energie en motivatie. Totdat het team samen met vaktherapeuten en familie ontdekte wat voor hem echt betekenisvol was: muziek draaien. Hij kreeg een draaitafel, medebewoners konden verzoekjes indienen en hij werd de DJ van de hele woonzorglocatie en het dag- en activiteitencentrum. Zelfs bij feesten en speciale gelegenheden draaide hij muziek. 'Op een gegeven moment zei hij: "Ik zit weer aan het roer"', vertelt Manon. 'Dat was een heel krachtig moment. Hij voelde zich weer belangrijk en gezien.'

Het voorbeeld laat zien dat het niet gaat om de activiteit zelf, maar om de betekenis erachter. Pas als duidelijk is waarom iets ertoe doet voor iemand, kan een activiteit uitgroeien tot een waardevolle rol. Voor de persoon zelf en voor de mensen om hem heen.

Thuis bij WZH

Het project 'Thuis bij WZH' sluit naadloos aan bij deze manier van werken. Ergotherapeuten en zorgmedewerkers bezoeken cliënten thuis, nog voor de verhuizing naar het woonzorgcentrum. Ze halen levensverhalen op, observeren routines en analyseren welke taken iemand nog zelfstandig uitvoert. 'Het gaat niet om koffiezetten op zich,' legt Paul uit. 'Maar om de geur, de herinnering of het contact met anderen. Als je weet waarom iets betekenisvol is, kun je dat ook meenemen naar het woonzorgcentrum.' Die kennis zorgt voor een soepelere overgang en helpt om zelfstandigheid te behouden. Soms met creatieve oplossingen die de eigenwaarde versterken.

Wat reablement bij WZH oplevert

Reablement bij WZH leidt tot meer dan behoud van vaardigheden. Het creëert een cultuur waarin leren en reflecteren vanzelfsprekend zijn. Teams durven routines te bevragen, families voelen zich meer betrokken en bewoners ervaren dat zij ertoe doen. 'Het kost tijd en energie,' zegt Manon, 'maar je krijgt er zoveel voor terug. Bewoners blijven actiever, collega’s kijken anders naar hun werk en families voelen zich meer onderdeel van het proces.'

Inspiratie voor anderen

WZH laat zien dat reablement vanaf dag één mogelijk is. Door bewoners actief te betrekken, betekenisvolle rollen te behouden en voortdurend te leren van de praktijk. Het verhaal van WZH is een uitnodiging aan andere organisaties. Durf routines te doorbreken. Gebruik monitoring niet als controlemiddel, maar als leerinstrument. Ga op zoek naar de betekenis achter activiteiten en begin daar zo vroeg mogelijk mee, het liefst al thuis. Reablement is geen project, maar een werkwijze. En die werkwijze begint bij deze vraag: wat geeft iemand energie, en hoe kunnen wij dat samen versterken?