Van project naar beweging: hoe Patyna reablement stap voor stap verankert
Laatst bijgewerkt op:
Toen zorgorganisatie Patyna enkele jaren geleden startte met reablement, was de ambitie duidelijk: bewoners ondersteunen om hun eigen leven zo veel mogelijk te blijven leiden. Inmiddels is reablement uitgegroeid van een project naar een organisatiebrede manier van werken. De belangrijkste vraag is daarbij niet: welke zorg heeft iemand nodig? Maar: wat kan en wil iemand zelf blijven doen?
De eerste verkenning begon eind 2022. Het bestuur onderzocht wat reablement voor Patyna kon betekenen en zag dat de aanpak goed aansloot bij de visie op kwaliteit van leven en eigen regie. Reablement werd een manier om bestaande uitgangspunten verder te versterken en organisatiebreed toe te passen.
Kwaliteit van leven voorop
Voor Patyna begint reablement niet bij personeelstekorten of de toenemende zorgvraag, maar bij kwaliteit van leven. Ouderen willen zo lang mogelijk zelfstandig blijven, zelf keuzes kunnen maken en regie houden over hun dagelijks leven. Werken volgens reablement helpt daarbij, doordat je kijkt naar mogelijkheden van ouderen.
Wat is reablement?
Reablement is een manier van werken waarmee je als zorgverlener ouderen helpt hun eigen leven te leiden. Uitgangspunt is het terugkrijgen en behouden van zelfredzaamheid. Zo kunnen mensen langer in hun eigen huis blijven wonen. En houden ze meer controle over hun leven.
Patyna ziet reablement als een manier van kijken en doen waarbij de hele mens centraal staat. Medewerkers kijken samen met bewoners naar wat iemand belangrijk vindt, wat iemand nog zelf kan en welke vaardigheden behouden of opnieuw aangeleerd kunnen worden. Naasten, vrijwilligers en technologie spelen daarbij een belangrijke rol.
Reablement gaat om meer dan zelfredzaamheid alleen. Het draait ook om meedoen, betekenisvolle contacten onderhouden, keuzes kunnen maken en eigen regie ervaren. Juist die brede benadering sluit volgens Patyna aan bij de wensen van ouderen én bij de opgave de ouderenzorg toekomstbestendig te organiseren.
Vormen van samenwerking
Voordat Patyna startte met scholingen en pilots, sprak de organisatie met medewerkers, bewoners, naasten en vrijwilligers. Die gesprekken leverden waardevolle inzichten op. Zo bleek bijvoorbeeld dat familieleden vaak meer wilden bijdragen dan medewerkers dachten. Door verwachtingen bespreekbaar te maken, ontstond ruimte voor nieuwe vormen van samenwerking rond de bewoner.
De uitkomsten van de gesprekken vormden de basis voor het aanpassen van bestaand beleid. Zo werden het beleid rond gelijkwaardig samenwerken met familie, vrijwilligers en innovatie opnieuw ingericht, zodat het aansloot bij de visie van Patyna op reablement. Daarmee koos Patyna bewust voor een organisatiebrede aanpak in plaats van een losstaand project.
Vervolgens startte Patyna pilots binnen verschillende zorgvormen, waaronder het Volledig Pakket Thuis en de intramurale zorg. Tegelijkertijd werd een programmaorganisatie ingericht met vertegenwoordigers van bestuur, management, medezeggenschap en de zorgpraktijk. Die brede betrokkenheid zorgde niet alleen voor kennis vanuit verschillende perspectieven, maar ook voor draagvlak voor de verandering binnen de organisatie.
Toepassen van reablement
Waardigheid en trots voor de toekomst deelt kennis over bewezen toekomstbestendige verpleegzorg en ondersteunt zorgorganisaties om deze toe te passen.
In de inspiratiereeks ‘Toepassen van reablement’ lichten we verschillende organisaties uit die al goed op weg zijn met reablement. Hoe hebben zij reablement ingevoerd? Waar lopen zij tegenaan? Hoe hebben ze dit opgelost? Welke resultaten zijn behaald? Bekijk alle verhalen over toepassen van reablement.
Wil je lezen over de ervaringen van zorgprofessionals met reablement? Bekijk dan de portretreeks Reablement.
Van ambitie naar aanpak
Patyna wist vanaf het begin dat reablement meer vraagt dan alleen scholing van zorgmedewerkers. Als bewoners meer regie willen houden over hun dagelijks leven, raakt dat de hele organisatie. Daarom koos Patyna voor een brede aanpak.
Na gesprekken met medewerkers, cliënten, naasten en vrijwilligers scherpten ze visie en beleid aan. Daarnaast richtten ze 4 projectgroepen in, die ieder een onderdeel van de verandering oppakten. Zij richtten zich op:
- innovatie
- vrijwilligers
- familie en naasten
- monitoren van effecten
Daarbij ontwikkelden ze een innovatieplatform en innovatieloket, een beslisboom voor vrijwilligers en de praatplaat Samen doen om het gesprek met familieleden te ondersteunen. Daarnaast volgde Patyna systematisch de effecten van reablement op bewoners en medewerkers.
Juist doordat deze ontwikkellijnen tegelijkertijd werden opgepakt groeide reablement uit tot meer dan een project. Het werd een organisatiebrede beweging waarin scholing, technologie, vrijwilligers, naasten en professionele zorg elkaar versterken.
Trechter van reablement
Een hulpmiddel dat binnen Patyna breed wordt gebruikt, is de zogenoemde reablement-trechter. Die begint altijd bij de ondersteuningsvraag van de bewoner. Vervolgens wordt stap voor stap gekeken welke mogelijkheden er zijn:
- Wat kan iemand zelf?
- Kan iemand iets opnieuw leren of behouden?
- Kan technologie helpen?
- Wat kan het netwerk betekenen?
- Wat kunnen vrijwilligers doen?
- Welke professionele ondersteuning blijft daarna over?
De trechter helpt medewerkers om eerst naar mogelijkheden te kijken voordat professionele zorg wordt ingezet.
Kracht van kleine stappen
In de praktijk gaat reablement vaak over veranderingen die klein lijken maar die veel betekenen voor bewoners. Denk aan zelfstandig ontbijten, zelf medicatie innemen of weer met de scootmobiel naar de eetzaal rijden. Zoals deze ervaringen:
- Een afdelingsverpleegkundige: ‘Er is een mevrouw die nu zelf een ontbijt kan regelen en weer zelf haar pyjama kan aantrekken. Ze wil dit graag zelf doen.’
- Een bewoner: ‘Ik kan nu zelf mijn medicatie innemen en hoef niet te wachten op de zorgmedewerker. Dit geeft me meer vrijheid.’
Deze voorbeelden hebben grote invloed op het gevoel van zelfstandigheid en eigenwaarde. Ze laten zien dat kwaliteit van leven vaak schuilt in alledaagse handelingen die mensen betekenis en regie geven.
Omslag in gedrag
De grootste verandering bleek niet bij bewoners te liggen, maar bij medewerkers. Zorgprofessionals zijn opgeleid en gewend om te helpen en nemen daardoor soms ongemerkt taken over. Tijdens scholingen ontdekten veel medewerkers hoeveel zij automatisch voor bewoners deden.
Met praktijkoefeningen en een trainingsacteur leerden medewerkers anders kijken naar hun eigen handelen. Niet direct iets overnemen, maar eerst onderzoeken wat een bewoner zelf nog kan, wil of opnieuw kan leren. Dat vraagt bewustwording én oefening.
Ook familie, vrijwilligers en behandelaren werden betrokken bij deze manier van werken. Zo ontstond steeds meer een gezamenlijke aanpak rondom de bewoner.
Wat levert reablement op?
De resultaten van reablement bevestigen voor Patyna de meerwaarde voor zowel bewoners als medewerkers:
- bewoners worden zelfstandiger en actiever en ervaren meer regie
- verbeteringen in mobiliteit, zelfzorg en sociale contacten van bewoners
- medewerkers stimuleren bewoners vaker om zelf dingen te doen
- medewerkers ervaren meer werkplezier, meer rust tijdens diensten en een beter zicht op wat voor bewoners écht belangrijk is
Van project naar vaste werkwijze
Tijdens de implementatie deed Patyna verschillende inzichten op. Er kwam een apart traject voor vrijwilligers en naasten werden nadrukkelijker betrokken. Het besef groeide dat reablement niet los staat van andere ontwikkelingen binnen de organisatie. Daarom verbinden ze het gedachtegoed inmiddels met de onderwerpen taakverdeling, inzet van medewerkers, technologie en toekomstbestendige zorg.
De belangrijkste les? Reablement gaat niet over minder zorg, maar over meer regie. Door samen te kijken naar wat iemand nog kan en belangrijk vindt, ontstaan nieuwe mogelijkheden voor bewoners, familieleden, vrijwilligers en medewerkers.
