Reablement laten slagen: klein beginnen

Een bewoner die zelf een ei pelde, het ging moeizaam, maar het lukte. Iemand die zichzelf weer is gaan scheren. Het duurt een tijdje maar hij slaagt er wel in. Een cliënt op de revalidatie die zelf zijn medicatie neemt omdat hij dat thuis, vóór de opname, ook al deed. Het zijn voorbeelden van resultaten van reablement die ouderenzorgorganisatie AxionContinu deelde tijdens een workshop op het congres van Waardigheid en trots voor de toekomst 2026.

Visie vertalen naar de praktijk

Het zijn simpele voorbeelden waar iedere zorgmedewerker in principe mee kan starten. Maar om deze manier van werken structureel in de organisatie te verankeren, is meer nodig. In de workshop werd ingegaan op het ontwikkelen van een gedragen visie en hoe je deze vertaalt naar de dagelijkse praktijk.

‘Er is een verschil tussen de interventie en het gedachtegoed’, aldus Meredith Marengo, adviseur Kennismanagement bij Vilans. ‘De interventie is een gestructureerde aanpak van 6 tot 12 weken, waarin een multidisciplinair team een oudere ondersteunt bij doelen die hij zelf heeft geformuleerd. Het gedachtegoed verwijst naar de achterliggende visie op ondersteuning en zelfredzaamheid. Die visie kun je ook los van de interventie gebruiken als leidraad in de dagelijkse praktijk.’

Kader vanuit de organisatie

Susan Beekman, projectleider Kwaliteit & Innovatie bij AxionContinu, vertelt hoe de interventie bij hen in de organisatie werd geïmplementeerd. Belangrijk is om met een visie te starten, benadrukt ze. ‘Juist professionals geven aan dat ze een kader nodig hebben: wat verstaat AxionContinu onder reablement? Als er discussie ontstaat in de teams, is het fijn om te weten hoe de organisatie erover denkt.’

Dagelijkse praktijk

5 teams, de wijkverpleging, het dagactiviteitencentrum, een intramurale zorglocatie en de revalidatie gingen er vervolgens mee aan de slag. De teams stelden hun eigen doelen. Wat zien wij in onze dagelijkse praktijk? Welke kansen zijn er en welke ruimte is er en waar willen we aan werken? Na 2 weken kwamen de teams weer bij elkaar om te evalueren. Wat werkte er goed? Wat kan er anders? De doelen werden eventueel bijgesteld, daarna gingen de teams weer verder.

Herhalen, herhalen, herhalen

Susan: ‘Uit de ervaring van de startteams kwam naar voren dat je soms vergeet om de nieuwe werkwijze toe te passen. Daarom heeft een team posters gemaakt waar heel groot op staat: Zelf Doen! Iedere keer als je daar langs komt, denk je: oh ja! Ook zijn we bezig met het ontwikkelen van een e-learning voor medewerkers over het belang van reablement. Dat zien we niet als een vinkje maar als een startpunt om met het team het gesprek erover aan te gaan.’

‘Wat kun je nog zelf?’

Wat is er veranderd? Onder meer het intakegesprek is aangepast. Dat wordt nu een Verpleegkundig Advies Gesprek genoemd en veel meer gevoerd vanuit de gedachte ‘wat kun je nog zelf?’ als er een nieuwe aanmelding komt. Susan: ‘Daarbij zien we veel winst. Bij nieuwe aanmeldingen zetten we de zorg meteen anders in en bouwen deze veel sneller af. Bij cliënten die al in zorg zijn, is dat ingewikkelder en ervaren we meer weerstand.’

Subsidie

Susan vertelt dat AxionContinu subsidie heeft ontvangen om het project daadwerkelijk vorm te geven. ‘Ik benoem dit omdat ik denk dat het nodig is als je een dergelijk project op grotere schaal wilt uitvoeren. Dat vraagt om extra tijd en aandacht.’ Ook begeleidde een coach van Waardigheid en trots de organisatie 12 weken lang.

Klein beginnen

Meriam Corsten-Westland, kwaliteitsverpleegkundige bij AxionContinu, geeft vervolgens aan hoe de implementatie van reablement op een van de intramurale zorglocaties verliep. Klein beginnen, niet meteen alles willen veranderen, is haar advies. ‘Dat maakt de stap voor collega’s ook makkelijker. We hebben een introductieweek georganiseerd die we de Eigen Wijze Week noemden. Tijdens deze week lag de nadruk op een onderdeel van de zorg: de eet- en drinkmomenten. In een tweede Eigen Wijze Week hebben we reablement verder uitgebreid naar andere activiteiten. Ook mantelzorgers en collega’s van andere disciplines deden actief mee.’

Handen op de rug

Een van de deelnemers, een locatiemanager, meent dat de grootste winst zit in medewerkers met de handen op de rug laten werken. ‘Zonder dat ze het zelf doorhebben, hebben ze al koffiemelk ingeschonken. Zorgmedewerkers zijn zo gewend om te zorgen en taken over te nemen.’

Een ander zegt dat ze zeker ook familie en vrijwilligers erover laat meedenken. ‘En misschien kun je bepaalde handelingen meer als een activiteit zien. Zoals samen afwassen bijvoorbeeld, dan ontstaan de mooiste gesprekken.’ Een kwaliteitsverpleegkundige vertelt dat ze haar leerlingen opvoedt in reablement. ‘Die zien vaak zelf al dat wij heel veel overnemen van cliënten.’

Beren op de weg

Een deelnemer vraagt hoe je omgaat met medewerkers die alleen maar beren op de weg zien en niet mee willen werken. ‘Start met de mensen die echt zin hebben om op een andere manier te gaan werken’, is het advies van Timo Visser, adviseur Leren en Veranderen bij Vilans. ‘Na verloop van tijd heb je de grootste groep waarschijnlijk mee. En vaak zie je dat dan ook de mensen die het aanvankelijk niet zagen zitten, geïnspireerd raken door de rest.’

Reablement kennisbundel

Timo wijst op de uitgebreide kennisbundel voor organisaties die met reablement aan de slag gaan. ‘Reablement gaat niet alleen over zorgmedewerkers en cliënten’, zegt hij. ‘Het gaat door alle lagen van de organisatie heen. Dus ook hoe je bij HR en de technische dienst met medewerkers omgaat. Wil je dat echt laten slagen, dan moet er een switch in de hele organisatie plaatsvinden.’

Reablement kennisbundel

23-04-2026

Deze kennisbundel helpt je praktisch en duurzaam op weg met het invoeren van reablement. Zo kunnen ouderen langer zelfstandig thuis wonen, houden ze meer regie en verbetert hun kwaliteit van leven. 

Interventie

Lees meer