Samen zorgen werkt beter: naasten, vrijwilligers en medewerkers over samenwerken in de zorg

We spraken met drie deelnemers aan het actieonderzoek ‘Samen zorgen’. Robbert is vrijwilliger bij Santé Partners, mevrouw Willemsen nam als naaste deel vanuit Florence en Petra als welzijnsmedewerker voor Humanitas (de namen zijn voor de privacy veranderd). Drie verschillende perspectieven, met een gedeelde overtuiging: samen zorgen begint met elkaar ontmoeten, het vergroten van begrip en de wil om samen te veranderen.

Santé Partners - ‘We moeten terug naar het wij‘

Robbert, vrijwilliger bij Santé Partners, is al meer dan tien jaar actief. Wat begon met een paar uurtjes helpen tijdens de avondvierdaagse groeide uit tot een vaste plek in het huis. Maar hij maakt zich wel zorgen. ‘Mensen hebben het druk met hun werk, mantelzorg, kleinkinderen. Er blijft weinig tijd over. Het is een "ik-maatschappij" geworden. Terwijl zorg iets is wat je samen doet. We moeten terug naar het "wij".‘ Volgens hem zit de kracht in kleinschalig denken. ‘Wil iets werken en kans van slagen hebben, begin dan klein. Eén afdeling, één activiteit, één team dat iets uitprobeert.‘

Bij Santé Partners leidde het actieonderzoek tot tastbare resultaten:

• De traditionele familieavond is vervangen voor kleinschalige huiskamerganggesprekken, waar meer animo voor was. Bewoners van een gang en hun familieleden worden uitgenodigd, samen met betrokken vrijwilligers en zorgmedewerkers. Tijdens deze bijeenkomsten leren naasten elkaar beter kennen en kunnen zij op een informele manier met medewerkers en vrijwilligers uitwisselen wat zij belangrijk vinden in ‘Samen zorgen’.
• Het proces rond verhuizen is omgevormd tot een warm welkom voor nieuwe bewoners en naasten. Vanaf het eerste contact thuis tot de verhuizing, compleet met verhuiskaartjes, een huisbezoek en een kennismaking met het huis.
• Voor activiteiten en uitjes zijn er draaiboeken, zodat waardevolle kennis behouden blijft bij wisseling van zorgmedewerkers.
• Een nieuw idee in ontwikkeling is de buddy-familie: ervaren naasten maken nieuwe families wegwijs in alle ins en outs van het huis, zodat zij zich sneller thuis voelen.

Florence - ‘Soms wil je weten hoe het écht gaat‘

Mevrouw Willemsen zorgt voor haar moeder. Voor haar als naaste is communicatie het sleutelwoord. Ook nu haar moeder in het verpleeghuis woont, blijft ze graag nauw betrokken. ‘Ik ben niet minder gaan doen toen mijn moeder verhuisde. Ik ben blijven zorgen, alleen op een ander manier.‘ 

De lichamelijke conditie van haar moeder is kwetsbaar en daarom wil ze graag écht weten hoe het gaat met bijvoorbeeld de voeding en kleding. ‘De zorgmedewerkers rapporteren op de doelen en dat begrijp ik, anders zijn ze de hele dag aan het schrijven. Maar ik moest vaak uitleggen waarom ik iets meer wilde weten.‘ 

Als veel mensen samen zorgen, is het belangrijk dat informatie op tijd en duidelijk wordt doorgegeven. Door afspraken goed op te schrijven en elkaar eraan te houden, scheelt dat iedereen werk. Florence investeerde vooral in betere communicatie en uitwisseling van informatie en het beter zichtbaar maken van wat iedereen doet om het onderling begrip te vergroten:

• Tijdens de bijeenkomsten ‘Samen actief’ is iedereen welkom. Door samen iets te doen, zoals praten over waar je dagelijks blij van wordt, leren mensen elkaar beter kennen.
• De communicatie-app Familienet is actief onder de aandacht gebracht om het delen van verhalen en foto’s van vrijwilligersactiviteiten te stimuleren.
• Met ‘Een dag uit het werk van…’ geven naasten, medewerkers en vrijwilligers een inkijkje in hun dagelijkse werk. Deze verhalen komen in de nieuwsbrief. Dit draagt bij aan begrip en inzicht in elkaars werk. Zo ontdekken we waar nog meer samenwerking mogelijk is.

Mevrouw Willemsen benadrukt hoe belangrijk goede communicatie is, waarbij ieders kennis en inbreng wordt erkend. Als dat gebeurt, dan kun je echt samenwerken.

Humanitas - ‘Welzijn is van iedereen‘

Als welzijnsmedewerker bij Humanitas De Wetering ziet Petra het als haar missie om van welzijn geen extraatje, maar een basisbehoefte te maken. ‘Wij komen niet alleen met een knutselmandje om paaseieren te versieren. Welzijn begint al bij goedemorgen zeggen en iemand echt zien staan.‘

‘Veel collega’s houden nog vast aan vaste routines, zoals iedereen om tien uur aan tafel. Maar als iemand wil uitslapen, waarom zou dat dan niet kunnen? Welzijn is ook ruimte geven aan iemands levensritme. Klein beginnen en samen volhouden. Een krantje voorlezen, een bal over tafel, samen zingen, dat is óók welzijn.‘

Bij Humanitas stond het vergroten van bewustzijn centraal: werken aan welzijn is iets van ons allemaal. Dit leidde tot de campagne ‘Welzijn voorop’ met een stapsgewijze aanpak:

• Met een zelfgemaakte praatplaat haalden deelnemers eerst ervaringen op van bewoners, naasten, vrijwilligers en medewerkers. Ze deelden wat welzijn voor hen betekende en wat ze graag verbeterd zagen. Welzijn is volgens een bewoner: zorgmedewerkers die af en toe gewoon even binnenlopen en vragen hoe het met je gaat. En dat zorgmedewerkers minder gebruik maken van de telefoon. Een naaste vindt het belangrijk waardering te krijgen voor wat je doet.
• Er zijn posters door het hele huis opgehangen om de bewustwording te vergroten en er zijn pakkende slogans bedacht: ‘Welzijn is geen bijzaak maar de hoofdzaak’, ‘Liever Candy Crush, of Rummikub met meneer Jansen?‘, ‘Ze vraagt geen tijd, ze vraagt jouw aandacht’ en ‘Zat op mijn telefoon: had haar glimlach bijna gemist’.
• Er komt een fotoboek ‘Welzijn is…’. Het boek combineert foto’s van betekenisvolle momenten van bewoners met citaten over hun ervaringen en wensen. Zo wordt zichtbaar wat welzijn echt betekent: persoonlijke aandacht en menselijk contact. Petra ziet dat kleine aanpassingen tot grote veranderingen kunnen leiden: ‘Collega’s passen hun manier van kijken aan, vrijwilligers voelen zich welkom en bewoners worden gezien.‘

Het actieonderzoek in drie woorden: samen, op maat, in actie

In de drie organisaties werd zichtbaar dat beter samenwerken niet begint met grote plannen, maar met kleine, praktische stappen die gedragen worden door iedereen.

1. Bij Santé Partners, locaties Eigenwaard en Elisabeth hof draait het om verbondenheid en het borgen van wat werkt.
2. Bij Florence Vredenburch is communicatie de sleutel tot vertrouwen en betrokkenheid.
3. Bij Humanitas De Wetering staat welzijn voorop, niet als taak, maar als houding.

Dit actieonderzoek laat zien dat Samen zorgen niet ingewikkeld hoeft te zijn. Elke organisatie kan beginnen door samen te ontdekken wat past bij de eigen situatie. Hoe willen we dagelijks samenwerken? Hoe organiseren en ondersteunen we dit? Het gaat niet om een vaste blauwdruk, maar om maatwerk.

Wanneer naasten, vrijwilligers, zorgmedewerkers en leidinggevenden vanaf het begin meedenken en meedoen, groeit niet alleen het onderling begrip, maar ontstaat ook een gedeeld kompas dat richting geeft. Door samen eerlijk te kijken naar wat goed gaat en wat beter kan, ontstaan acties die aansluiten bij de praktijk, haalbaar zijn én breed gedragen worden. Kleine, concrete acties kunnen zo uitgroeien tot blijvende veranderingen in de samenwerking. Of zoals Robbert het zegt: ‘Wil je dat het slaagt? Begin klein en doe het samen!‘

Meer weten?

• Lees meer over dit onderwerp op de themapagina Samenwerken met informele zorg.
• Chantal Hillebregt, Hennie Boeije en Marian Zegwaard voerden dit onderzoek uit binnen het programma Waardigheid en trots voor de toekomst.