Digitale zorg vraagt om digitaal leiderschap: 5 lessen
Gepubliceerd op:
Sensoren, wearables, spraakgestuurd rapporteren en AI: digitale toepassingen krijgen een steeds grotere plek in de ouderenzorg. Maar technologie aanschaffen is één ding. Zorgen dat medewerkers ermee willen én kunnen werken, is iets heel anders. Daar ligt een belangrijke rol voor leidinggevenden.
Waardigheid en trots voor de toekomst organiseerde het webinar ‘Leidinggeven aan werken met digitale zorg’. Suzanne Verheijden van Buro Straksz nam de deelnemers mee in digitaal leiderschap. Niet vanuit de techniek, maar vanuit de dagelijkse praktijk van medewerkers en teams. Je hoeft als leidinggevende geen techneut of innovator te zijn. Maar je kunt digitalisering ook niet volledig bij ICT, een innovatieteam of een digicoach neerleggen.
Wat kunnen leidinggevenden doen om digitale zorg wél onderdeel te maken van het gewone werk? Dit zijn vijf lessen uit het webinar.
Les 1: begin niet bij de technologie, maar bij wat je wilt verbeteren
We gaan werken met een medicijndispenser. We krijgen sensoren. Vanaf volgende maand gaan we spraakgestuurd rapporteren. Het zijn herkenbare aankondigingen, maar volgens Verheijden beginnen ze aan de verkeerde kant.
Voor medewerkers is het veel relevanter welk probleem een toepassing oplost. Wat merkt een cliënt ervan? Wat levert het een medewerker op? Vanuit dit perspectief is een medicijndispenser geen doel op zich. Het is een manier om de zelfstandigheid van een cliënt te vergroten. Spraakgestuurd rapporteren gaat niet primair over software, maar kan helpen om registratielast te verminderen en gemakkelijker te rapporteren.
Ook communicatie vanuit dreiging helpt volgens Verheijden maar beperkt. Alleen benadrukken dat de zorg door personeelstekorten en vergrijzing moet digitaliseren, kan juist weerstand oproepen. De vraag is daarom niet: waarom moeten we dit doen? Maar vooral: waarom zouden we dit wíllen doen?
Les 2: een digitale leider hoeft geen digitale alleskunner te zijn
Tijdens het webinar onderscheidde Verheijden 4 typen leidinggevenden:
- analoge specialist
- digitale specialist
- analoge leider
- digitale leider
Bij digitaal leiderschap komen twee dingen samen:
- zelf voldoende digitaal vaardig zijn
- digitalisering onderdeel maken van je leiderschap
Dat betekent niet dat iedere leidinggevende de nieuwste technologie zelf moet ontdekken of iedere applicatie tot in detail moet beheersen. Een digitale leider zorgt er voor dat het onderwerp aandacht krijgt, dat medewerkers ondersteuning krijgen en dat de juiste deskundigen bij elkaar komen.
Een deelnemer merkte op dat digitaal leiderschap ook bij iemand anders in het team kan liggen. Bijvoorbeeld bij een kwaliteitsverpleegkundige. Verheijden draaide dat perspectief om door te zeggen dat het ook digitaal leiderschap is als ervoor zorgt dat zo iemand die rol kan pakken. Of zoals zij het samenvatte: ‘Niet iedereen hoeft een innovator te zijn. Maar elke leidinggevende moet wel een digitale leider zijn.‘
Hoe ziet digitaal leiderschap er uit in de praktijk? Meld je aan voor het webinar
Op 17 september gaan we verder in op hoe digitaal leiderschap er in de praktijk uitziet in het webinar ‘Leidinggeven aan werken met digitale zorg: In gesprek met... Santé Partners‘
Meld je aan voor het webinar
Les 3: succes zit soms in verrassend praktische dingen
Hoe groot de digitale ambities van een organisatie ook zijn, de implementatie kan op kleine dingen vastlopen. Dat bleek ook uit een praktijkvoorbeeld over spraakgestuurd rapporteren.
Een digitale leider stelt dan vragen als:
- Zijn medewerkers voldoende digitaal vaardig?
- Zijn de apparaten opgeladen en is geregeld dat dit zo blijft?
- Wie helpt collega’s als ze op de werkvloer vastlopen?
- Zijn er afspraken gemaakt over privacy?
- Is er een rustige plek om te rapporteren?
- Weten cliënten en naasten wat er verandert?
- Is het rooster rond de start voldoende stabiel?
- Wanneer en hoe evalueren we?
Digitaal leiderschap gaat daarmee niet alleen over visie. Het gaat juist om de vertaling van die visie naar de omstandigheden waarin medewerkers hun werk doen. Een mooi voorbeeld uit het webinar: bij een organisatie bleek de ruimte voor spraakgestuurd rapporteren vlak bij een laad- en losplek te liggen. Het geluid van vrachtwagens kwam rechtstreeks in de rapportages terecht. Een klein praktisch detail met grote gevolgen.
Les 4: geef medewerkers ruimte om te ervaren en te leren
Medewerkers verschillen sterk in hoe zij tegenover technologie staan. Waar de ene collega staat te trappelen om iets nieuws uit te proberen, ziet een ander vooral risico’s of vraagt zich af of technologie wel past bij goede zorg. Verheijden onderscheidt vier typen technologiegebruikers: van de analoge idealist en aarzelende technologiegebruiker tot de digitaal vaardige professional en digitale enthousiasteling.
Dat vraagt om verschillende vormen van ondersteuning. Laat medewerkers technologie bijvoorbeeld eerst zelf ervaren. Zorg voor hulp op de werkvloer, een breed leeraanbod en collega’s die hun eigen ervaringen kunnen delen. Geef hierbij mensen daadwerkelijk tijd om nieuwe werkwijzen onder de knie te krijgen.
Juist dat laatste wordt volgens Verheijden vaak onderschat. Wie aan het begin van een implementatie geen tijd vrijmaakt om te oefenen en te leren, kan later veel meer tijd kwijt zijn aan problemen en herstelwerk. En: maak het ook een beetje leuk. Een ludieke oefensessie of samen experimenteren kan soms meer opleveren dan opnieuw een uitgebreide handleiding rondsturen.
Les 5: met AI wordt digitaal leiderschap alleen maar belangrijker
Naast bestaande zorgtechnologie komt er in hoog tempo een nieuwe opgave bij: AI. Daarbij gaat AI-geletterdheid volgens Verheijden niet over technische expertise. Medewerkers en leidinggevenden moeten voldoende kennis, vaardigheden en bewustzijn hebben om AI kritisch, veilig en verantwoord te gebruiken. Uit onderzoek dat tijdens het webinar werd besproken, blijkt dat daar nog een flinke opgave ligt.
Veel leidinggevenden hebben bijvoorbeeld nog beperkt zicht op de AI-geletterdheid van hun eigen team. En slechts een deel voelt zich toegerust om nieuwe AI-toepassingen te introduceren. Dat maakt de rol van de leidinggevende opnieuw belangrijk. Er zijn duidelijke richtlijnen nodig, maar ook ruimte om vaardigheden te ontwikkelen en praktische ondersteuning op de werkvloer.
Digitaal leiderschap begint op de werkvloer
De rode draad uit het webinar: digitale transformatie gaat uiteindelijk veel minder over technologie dan over mensen, werkprocessen en verandering. Een leidinggevende hoeft niet degene te zijn die iedere innovatie bedenkt. Wel degene die vraagt wat een verandering betekent voor cliënten en medewerkers. Die belemmeringen wegneemt. Die organiseert dat mensen kunnen leren. En die zelf laat zien dat digitalisering niet iets is van ‘ICT’, maar steeds meer onderdeel is van goede zorg.