Zorgorganisatie Aafje: Vakmanschap ontwikkelen in veranderende tijden

Leren en ontwikkelen, iedere zorgorganisatie besteedt er aandacht aan. Maar doen ze dat wel handig? Meestal niet, aldus Aafje uit Rotterdam. De organisatie besloot niet langer kennis te ‘zenden’, maar te zoeken naar ‘leertransfers’ die beklijven. Bij Aafje vindt leren op de werkvloer plaats. Twintig leercoaches helpen de medewerkers om zich blijvend te ontwikkelen. Tineke de Visser, teammanager P&O van de Aafje Academie: ‘Er is een enorme leerdynamiek ontstaan.’

Leren op de werkplek

‘We zijn gewend om mensen in klasjes te zetten, er kennis in te stoppen, en ze weer terug te sturen naar hun afdeling’, zegt Tineke de Visser. ‘Maar als je kijkt hoe dat rendeert, springen de tranen je in de ogen.’ Want het 70:20:10-leermodel toont aan dat 70% van het leren op de werkplek gebeurt, 20% is sociaal leren, door te reflecteren en samen te werken, en slechts 10% is formeel leren. ‘Het ouderwetse klasje. Voor kennis hoef je dus niet naar de klas.’ Tineke verwijst naar een uitspraak van Aristoteles: ‘Wat men moet leren doen, leert men door het te leren doen’. ‘Dat brengen wij nu in de praktijk.’

Kwaliteitskader in praktijk

Met steun van Waardigheid en trots plus kwaliteitsgeld van het zorgkantoor nam Aafje het afgelopen jaar 20 leercoaches aan: verpleegkundigen niveau 4-plus en niveau 5 die de medewerkers op de werkvloer ondersteunen. Tineke benadrukt dat de leercoaches er vooral zijn voor de vaste medewerkers. ‘We steken allemaal veel energie in het aantrekken van leerlingen en stagiairs, maar soms te weinig in vaste medewerkers. Terwijl het behoud van deze medewerkers óók belangrijk is.’ De leercoaches dragen bovendien bij aan het kwaliteitskader in praktijk brengen. ‘Werkplekleren stimuleert de persoonsgerichte benadering, maakt zorgverleners deskundiger en helpt te sturen op kwaliteit en veiligheid. Maar wat het allerbelangrijkste is: leercoaches geven individuele aandacht. Als je goed voor je medewerkers zorgt, kunnen zij goed voor de cliënt zorgen.’

Ontregelen
‘We hebben een prachtig vak’, zegt Tineke de Visser. ‘Maar door alle bezuinigingen raakte het vakmanschap steeds meer op de achtergrond. Zonde toch?’ Twee jaar geleden startte Tineke met droommiddagen over het thema leren. Of beter: wat heeft een medewerker nodig om zich weer in zijn vak te gaan ontwikkelen? De leercoaches zijn het resultaat. ‘Natuurlijk ging dat niet zonder slag of stoot. We hebben veel moeten “ontregelen”. Maar dat was het waard. Ik raad iedereen aan om de dingen eens anders te doen dan ze gewend zijn. Durf te ontregelen!’

Niet overnemen

Wat een leercoach doet staat in de vacaturetekst: ‘Als leercoach begeleid, ondersteun, coach en adviseer je medewerkers en managers bij het formuleren en behalen van leervragen en –doelen, zodat medewerkers beschikken over (actuele) kennis, vaardigheden en competenties om kwalitatief goede zorg- en dienstverlening te leveren.’ ‘In de praktijk betekent dat vooral dat ze op hun handen zitten en de dingen niet overnemen, want daar leren de medewerkers niet van’, zegt Tineke. ‘Dat was wel even omschakelen voor de leercoaches. Ook zij zijn gewend om te doen. Ze moesten leren leervragen te stellen. Ik leg ze uit dat ze een rugzak hebben – namelijk hun verpleegkundig vak – en dat ze die bagage meenemen naar de afdeling. Door goed te kijken gaan ze vervolgens van alles zien, gaan dingen opvallen.’

Naast de lijnmanager

Het leren moet wel veilig zijn, vervolgt Tineke. ‘Medewerkers moeten zich kwetsbaar durven opstellen: “kun je me helpen?”. Alleen dan kan de leercoach de medewerker ondersteunen om verder te komen.’ Daarom zijn de leercoaches verbonden aan eigen teams, waar ze gemiddeld 2 dagen per week meelopen. Veiligheid betekent ook leercoaches geen informatie doorgeven aan de managers. Aan de positionering van de leercoaches besteedt Aafje daarom – nog steeds – veel tijd. ‘Dat is heel belangrijk in dit model. Leercoaches vallen nu nog onder de Academie om te voorkomen dat lijnmanagers ze inzetten om gaten te dichten en problemen op te lossen.’ Tineke heeft een maandelijks overleg met alle coaches en gaat elke maand op elke locatie met de lijnmanagers en leercoaches om tafel. ‘Zo zoeken we naar de juiste verhoudingen. Het is mooi om te zien dat de leercoaches daar steeds handiger in worden. Ze nemen steeds beter hun eigen plek naast de managers in.’

Aandacht voor individu

Nog mooier is het dat medewerkers weer lol krijgen in het leren. ‘Voorheen schoolden we topdown’, zegt Tineke. ‘Als bijvoorbeeld een paar medewerkers niet goed waren in het geven van feedback, ging de hele locatie op feedbacktraining. Niemand vroeg zich af of alle medewerkers dat wel nodig hadden. Wie niet kwam opdagen, kreeg “straf”. Nu starten we op de werkvloer, met aandacht voor het individu: wat heeft deze medewerker nodig.’ Aafje heeft een systeem van prestaties en toetsen ontwikkeld. ‘Van medewerkers wordt verwacht dat ze bepaalde prestaties en toetsen halen, de leercoaches zien daarop toe. Maar hoe de medewerkers dat doen, mogen ze helemaal zelf bedenken. Met als gevolg dat er een enorme leerdynamiek is ontstaan. Omdat het “moeten” eraf is.’

Uren terug aan de zorg

Tineke is enthousiast, de leercoaches zijn enthousiast en ook de medewerkers zijn om. ‘De medewerkers zeiden eerst “geef ons maar handen aan het bed”’, lacht Tineke. ‘Maar nu vinden ze het fijn dat de leercoaches er zijn. De leercoaches zijn de hele dag in de context aanwezig en helpen medewerkers door de dag heen. Ze staan naast ze.’ Bovendien geeft werkplekleren enorm veel uren terug aan de zorg. ‘Alles wat je op de afdeling doet, resulteert in handen aan het bed. We sturen onze medewerkers geen dagdelen meer naar de Academie.’ Daarnaast hebben de leercoaches een positief effect op het verzuim. ‘Medewerkers zien de leercoaches ook als iemand waar je even tegenaan kunt praten. Over dingen waarmee ze eerst bleven rondlopen. Ze kunnen hun hart even luchten en de leercoach kan adviseren. Dat leidt tot minder verzuim. Het is simpelweg een effect van aandacht.’

Wat Tineke betreft vallen de leercoaches nog 2 jaar onder de Academie. Daarna worden ze onderdeel van de locaties. Zodat de Academie haar deuren kan sluiten. Want bij Aafje vindt leren voortaan op de werkvloer plaats.

Verslag door Ingrid Brons

Meer weten

Dit artikel is een verslag van de workshop van Aafje op de HR-netwerkbijeenkomst over innovatieve arbeidsmarktoplossingen van 27 maart 2018. Lees ook de andere verslagen van deze middag:

Bekijk het themadossier Arbeidsmarkt voor meer aansprekende praktijkvoorbeelden over dit onderwerp.

 


Geplaatst op: 18 april 2018
Laatst gewijzigd op: 18 april 2018