Verslag themagroep HACCP: hygiënecodes in de praktijk – 16 februari 2016

Op 16 februari 2016 kwamen de aanbieders van verpleeghuiszorg samen die binnen het programma Waardigheid en trots – Ruimte voor verpleeghuizen aan de slag zijn met het thema HACCP.

Themacoördinator Anton François leidde deze tweede bijeenkomst. Naast de zorgaanbieders uit deze groep waren bij de bijeenkomst ook vertegenwoordigers aanwezig van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA), ActiZ en het Voedingscentrum.

HACCP en hygiënecodes

Het is de bedoeling dat zorgorganisaties met HACCP het hele proces nalopen op mogelijke gevaren voor de veiligheid van voedsel. Deze gevaren worden benoemd en er wordt aangegeven hoe de daaraan verbonden risico’s worden beheerst. Dit geldt niet alleen voor de centrale keuken, maar ook voor het serveren, bewaren en bereiden op de afdeling, activiteitenbegeleiding of in het restaurant.

Voor de zorg zijn twee hygiënecodes opgesteld, praktische vertalingen van het HACCP-plan die zorgorganisaties in de praktijk kunnen gebruiken. Tijdens de bijeenkomst gingen de organisaties met elkaar gesprek over knelpunten en belemmeringen die zij tegenkomen in het werken met de HACCP-regels en de bestaande hygiënecodes voor de zorg. Dit deden zij aan de hand van acht kernthema’s:

  • registratie
  • verspilling
  • productie/leveringen
  • meebrengen eten/drinken
  • scholing/opleiding
  • affiniteit met eten en drinken
  • communicatie
  • uitvoerbaarheid regelgeving

Eis & perceptie

Dat naleving van de HACCP-regels soms lastig is, wordt duidelijk uit de diverse casussen die de organisaties aandragen. Welke hygiënecode is wanneer van toepassing? Er zijn 28 verschillende hygiënecodes, waarvan er 2 specifiek betrekking hebben op de zorg. Er is een verschil tussen de hygiënecode voor zorginstellingen en de hygiënecode voor woonvormen. Bovendien levert het naleven van de regels administratieve druk op. Het is soms niet duidelijk welke registraties wettelijk verplicht zijn (in welke frequentie) en welke worden aanbevolen.

Dat de NVWA en het Voedingscentrum zijn aangehaakt in deze bijeenkomst bewijst direct zijn nut. Zij kunnen op diverse punten direct meer helderheid te scheppen. Regels uit de hygiënecodes worden soms strenger nageleefd dan nodig, soms zijn ze deels door de organisaties zelf ingevoerd. Ze worden dan gebruikt als bewijslast bij inspecties, maar zijn geen wettelijke verplichting. De perceptie van eisen ten opzichte van wat werkelijk moet, ligt hierdoor soms uit elkaar en zorgt voor onnodige administratieve lasten.

Van registratie naar gedrag

Een gedegen implementatie van een hygiënecode in een zorgorganisatie kan lastig zijn, omdat het niet alleen gaat om het registeren van zaken, maar om een algemeen risicobewustzijn van medewerkers. Dat is niet altijd even makkelijk te realiseren. Er wordt een casus beschreven waarin dag na dag de temperatuur van de koelkast op 11 graden wordt geregistreerd, en niemand de vertaalslag maakt naar de actie om de koelkast te (laten) controleren. Verzorgenden en verpleegkundigen zijn primair met zorg bezig, niet met eten en drinken. Het blijkt lastig om hen bewust bezig te laten zijn met voedsel.

De NVWA erkent dat dit lastig kan zijn, maar benadrukt dat het wel noodzaak is. Een cliënt is niet bezig met hoe veilig het eten is, dat ben je zelf ook niet als je ergens gaat eten. Je wilt lekker eten en ervan uitgaan dat het ook veilig is. De basis om dit te borgen is het uitvoeren van de risicoscan, en te analyseren waar je dan in de afweging op vastloopt. School medewerkers vervolgens op herkenbare wijze (hoe doe je dat thuis?) om op verantwoorde wijze met voedsel bezig te zijn. Dan wordt HACCP makkelijker onderdeel van de dagelijkse zorg.

De groep gaat nog in op enkele specifieke voorbeelden van HACCP-gerelateerde knelpunten die zij in de praktijk tegenkomen. In een levendige groepsdiscussie is het bijzonder om te zien hoe de verschillende organisaties bepaalde onderwerpen oppakken, de een heel pragmatisch, de ander nog wat voorzichtiger. De diverse invalshoeken geven stof tot nadenken voor de aanpak in de eigen organisatie.

Vervolgafspraken

Er worden een aantal vragen gesteld en afspraken gemaakt voor de organisatie en inhoud van de volgende bijeenkomst:

  • Is het mogelijk dat cliënten of vrijwilligers aansluiten?
    Besloten wordt om te kijken of bijvoorbeeld leden van cliëntenraden van de deelnemende organisaties kunnen worden aangehaakt.
  • Hoe gaan we de kennis die uit bijeenkomsten naar voren komt, verder verspreiden?
    Hier denken we met zijn allen over na. Iemand oppert het idee om een manier van scholing te ontwikkelen, aansluitend op de acht thema’s. Anton oriënteert zich op de mogelijkheden.
  • Kunnen ROC’s misschien aansluiten bij de bijeenkomsten? Het opleiden van medewerkers op het gebied van HACCP wordt wel gemist in de bestaande zorgopleidingen. Deskundigheidsbevordering is een belangrijk thema binnen alle organisaties. Ook hierop zal Anton zich verder oriënteren.
  • De organisaties krijgen per e-mail zo snel mogelijk een uitnodiging voor de HACCP-groep op http://waardigheidentrots.myvox.nl/. In deze besloten online groep kunnen de deelnemers documenten delen, met elkaar in contact komen, vragen stellen en discussies starten. De documenten die tijdens de bijeenkomsten worden besproken worden (o.a. het exceldocument en de presentatie) worden ook gedeeld via de HACCP-groep op MyVox.
  • De volgende bijeenkomst is geprikt op 29 maart 2016, van 10.00 tot 13.00 uur.

Meer weten


Geplaatst op: 26 februari 2016
Laatst gewijzigd op: 15 maart 2019