Radicale vernieuwing in de verpleegzorg met Leven zoals je wilt: In gesprek met de cliënt

Hoe voer ik het gesprek met de cliënt over hoe hij wil leven? In het experiment Leven zoals je wilt praten Zorgkantoren Zilveren Kruis en Zorg en Zekerheid met diverse betrokkenen bij de zorg, en met ouderen zelf, over het aangaan van het goede gesprek. Op 27 maart 2017 vond bij Brentano Nieuw Vredeveld een inspiratiebijeenkomst voor verzorgenden plaats over dit onderwerp. Een verslag.

Meer mogelijk maken met hele systeem in een andere mindset

Ouderen de mogelijkheid bieden hun leven te leiden zoals zij dat willen vraagt van familie, verzorgenden, de buurt, wetgeving en systemen, maar ook de cliënt zelf, een andere manier van denken.

Het experiment Leven zoals je wilt is geïnitieerd door de Zorgkantoren Zilveren Kruis en Zorg en Zekerheid. Zij vragen zich af wat er gebeurt als ouderen vertellen hoe ze hun leven willen leiden, en we zorg en ondersteuning daar op aanpassen. Zonder rekening te houden met schotten, het normale aanbod van zorgaanbieders of regelgeving. Samen met VWS en zoveel mogelijk partijen uit de regio’s Amstelveen, Kennemerland en Gooi en Vechtstreek zijn we daarom bezig in het experiment ‘Leven zoals je wilt’ om de behoeften van ouderen te achterhalen – en te vertalen naar de meest passende zorg. En deze ook daadwerkelijk te bieden aan cliënten, die langdurige zorg nodig hebben in de Wlz.

In het experiment doen we grofweg drie dingen:

  1. Vraagverdieping: erachter komen hoe de cliënt wil leven
  2. Organiseren zorg: die zorg en ondersteuning leveren die precies aansluit bij de behoeften van de cliënt
  3. Monitoren of de kwaliteit van leven van de oudere voldoende is en blijft

Nu het experiment een jaar bestaat, en we een aantal maanden met cliënten aan de slag zijn, merken we dat cliënten de mogelijk bieden hun leven te leiden zoals ze willen van het hele systeem een verandering vraagt.

  • Een cliënt in het experiment staat op het punt om een Wlz-indicatie aan te vragen. Omdat zijn wensen en behoeften beter kunnen worden gehonoreerd in de WMO, besluiten we dat de cliënt in de WMO blijft.
  • Een andere cliënt wil graag wandelen, maar de familie is bang dat zij valt. Daarom wil deze niet dat moeder naar buiten gaat. Hoe ga je hier als verzorgenden mee om?
  • Mevrouw Brouwers uit Amstelveen wilde, toen zij verhuisde naar het verpleeghuis, naar haar oude dagbesteding blijven gaan. Door de huidige financieringsstromen kon dit niet bekostigd worden. Het experiment heeft dit nu voor haar mogelijk gemaakt.

Leven zoals je wilt infographicDe kwaliteit van leven van ouderen centraal stellen, betekent een totale omslag in de ouderenzorg. In het experiment ‘Leven zoals je wilt’ leren we in de regio’s Amstelveen, Kennemerland en Gooi en Vechtstreek hoe we volledige persoonsvolgende zorg in de Wlz kunnen waarmaken. Het experiment maakt deel uit van het programma ‘Waardigheid en trots’ en de vernieuwingsagenda van VWS. Hoe kom je erachter wat ouderen willen?

Soms is het ook het aanreiken van ideeën, en kijken of de oudere hier blij van wordt!

Het gesprek is soms confronterend

In gesprek raken met de cliënt over hoe hij wil leven kan best confronterend zijn. Mevrouw de Rooij, lid van de Cliëntenraad van Zorgtoppers, ondervond het aan den lijve. Voor het experiment ‘Leven zoals je wilt’ werd zij gevraagd om als ‘oefen’-cliënt op te treden. Zo konden gesprekspartners ervaren hoe zo’n gesprek gaat en hoe je dit doet zonder meteen naar aanbod of oplossingen te sturen. Alleen luisteren naar wat de cliënt wil. Mevrouw de Rooij geeft toe dat ze, na het overlijden van haar man, drie jaar geleden, helemaal niet meer iets wilde. De eerste keer dat de thuiszorg haar naar bed kwam brengen zei ze: “Je denkt toch niet dat ik al om 21.00 uur naar bed ga?” En ze ging ook niet. Inmiddels is ze verder in haar rouwproces en kan ze goed verwoorden welke ondersteuning ze nodig heeft. Haar thuiszorgers zijn net familie. Toch is het voeren van het gesprek over haar wensen best confronterend, omdat het overlijden van haar man en haar plotselinge afhankelijkheid van zorg weer allemaal worden opgerakeld.

Het Levenskunstspel

Bij het spelen van het Levenskunstspel, een hulpmiddel om in gesprek te raken over het leven, behoeften, normen en waarden, gebeurt precies hetzelfde. Spelers van spel trekken om beurten een kaartje met een prikkelende vraag. “Waar lijkt u op dit moment het meeste op?” Of een kaart met alleen een woord, waar de speler op door kan associëren. Bijvoorbeeld de kaart met “Afscheid”. De vraag is dan: wat zegt afscheid jou? Dat kan best hard aankomen, omdat het heel dicht komt bij iemands diepste emoties.
Niet iedereen zal zich op deze manier willen laten kennen. Tegelijkertijd is een stukje kwetsbaarheid misschien wel een randvoorwaarde om te kunnen praten over hoe je je leven wilt leiden.

Doorassociëren kan ook met de Inspiratiekaarten Welbevinden. Dit zijn kaarten met sprekende foto’s, die je open op tafel kunt leggen. Stichting De Klaprozen werkt hier wel mee. Aan de oudere wordt gevraagd welke foto hen aanspreekt en waarom. Of: welke foto ze nooit zouden pakken en waarom. Hierdoor komt het gesprek op gang over waar zij van houden, en waarvan absoluut niet.

Tijdens het spelen van het Levenskunstspel bespraken we ook: hoe kun je bij zwaardere PG-cliënten achterhalen wat hun wensen zijn? Zij kunnen over het algemeen niet meer verwoorden wat zij willen, en een spel spelen lukt ook niet meer. Bij deze cliënten gaat het er volgens Amstelring dan ook om dat je ideeën aanreikt, dingen met ze gaat doen, om te ervaren of ze hiervan opfleuren. Je cliënt leren kennen, door die dingen met ze te doen, waarvan je denkt en merkt dat ze daar

Het is niet een gesprek, het is een proces! Niet iedere cliënt kan in één of twee gesprekken aangeven wat hij wil. Helemaal als er dementie in het spel is. Als verzorgende is het de kunst om de cliënt te leren kennen. Niet met een paar gesprekken, maar in een veel langduriger proces. De vrijheid nemen om activiteiten of bejegening uit te proberen lijkt in strijd met dat alles vanuit de cliënt moet komen. Maar het gaat óók om het samenspel tussen cliënt en zijn omgeving: de verzorgenden, de mantelzorgers. Daaruit volgend zou je ook kunnen concluderen dat ‘het gesprek’ niet altijd allesbepalend is: het is niet altijd een gesprek, maar een proces van je cliënt leren kennen.

Interesse in het Levenskunstspel? Stuur een email naar levenzoalsjewilt@waardigheidentrots.nl

Open gesprek: wat is uw ideale dag, waar hield u vroeger van?

Het voeren van het open gesprek over de ideale dag geeft veel houvast voor de invulling van passende ondersteuning. Geen kopje thee, maar een hele pot. Zelf iedere dag kunnen bepalen of je uitslaapt op vroeg opstaat. Een interessante lezing bijwonen. Tijdens het voeren van dit gesprek stond de groep ook stil bij: weten onze toekomstige mantelzorgers, onze partners of kinderen, eigenlijk hoe onze ideale dag eruit ziet? Mochten wijzelf ooit afhankelijk worden van zorg, zou het dan niet handig zijn als we een mantelzorger hebben die dit soort dingen weet?

De vraag: ‘Waar hield u vroeger van?’ helpt om contact te maken, de cliënt te leren kennen, gespreksonderwerpen te hebben. Belangrijke herinneringen van de cliënt kunnen worden vastgelegd in een zgn. levensloop-boekje of –kistje. Foto’s, medailles, gespaarde spulletjes. Vaak is de cliënt afhankelijk van of de familie deze herinneringen verzamelt. Maar als dit gebeurt, kan het veel informatie geven over het leven van de cliënt en aanknopingspunten om activiteiten te vinden die de cliënt vroeger belangrijk vond.

Een cliënt van Brentano, bijvoorbeeld, was vroeger de baas van een klusbedrijf. Brentano heeft nu een werkplaats voor hem ingericht, waar hij meubels kan repareren voor mensen in de wijk. Of klusjes kan doen voor het verpleeghuis. Deze cliënt bloeit op omdat voor hem participatie in het huis en in de buurt mogelijk wordt gemaakt.

Ook werd besproken dat ouderenzorg op welzijnsgebied complexe zorg is. Opleidingen sluiten hier niet voldoende bij aan. Juist bij de instroom van nieuwe verzorgenden is hier wel behoefte aan. Precies om deze reden betrekt het LOC, die ons zusterproject ‘Radicale vernieuwing – van regels naar relaties’ voeren, ook zorgopleidingen bij haar project.

Zolang welzijn bij de opleidingen onderbelicht is, zouden zorgaanbieders in de personeelsmix meer welzijnswerkers kunnen aantrekken.

Praatplaat: structureren van het gesprek

De praatplaat biedt een zeer compleet overzicht van waar je allemaal aan moet denken als je in gesprek gaat over hoe iemand wil leven. Tijdens het gesprek zelf kunnen de kopjes uit de praatplaat structuur bieden, verder wordt de praatplaat met name gezien als een hulpmiddel waarmee de cliënt zich kan voorbereiden, ter bewustwording of eventueel als naslagwerk/concretisering na het eerste gesprek.

‘Verbinden met mensen en wat zij willen, creëert juist tijd, in plaats van dat het tijd kost!’

Leven zoals je wilt: samenvatting toolsHet gesprek voeren in de thuissituatie geeft veel extra informatie over de cliënt. Je neemt in feite een kijkje in het leven van de oudere, zoals deze dat thuis gewend is. Het gesprek over de behoeften en wensen van cliënt kan ook goed vanuit het leven dat hij gewend is gevoerd worden: ‘Wat deed u vroeger? Waar werd u blij van? Wat had u graag willen doen, maar is er nooit van gekomen?’.

We zijn snel geneigd te denken dat het voeren van het gesprek, de verbinding maken met de cliënt, extra tijd kost. Maar het levert juist tijd op! Besproken wordt dat Leven zoals je wilt een cultuurverandering is. Niet alle collega’s doen in één keer mee. En de voortrekkers van de cultuurverandering, waaronder de mensen die hier vandaag aanwezig zijn, hebben er een flinke job aan om hun collega’s te verleiden om zich deze denkwijze eigen te maken. Voorbeeldgedrag, elkaar aanspreken, luisteren en doorzettingsvermogen zijn hierbij nodig en ondersteunen het proces van verankering van een nieuwe manier van doen.

Er bestaan veel afvinklijstjes onder verzorgenden om te checken of de zorg aan de cliënt geleverd is. Het mentale afvinklijstje of de cliënt een goede dag heeft gehad, en blij was met de ondersteuning, zou hier eigenlijk aan toegevoegd moeten worden. Meer reflecteren (bijvoorbeeld met collega’s) op eigen handelen of je wel echt het juiste hebt gedaan voor de cliënt zou passend zijn zodat een cliënt nog beter kan ‘leven zoals hij wil’.

Voorbeelden gezocht

Kent u voorbeelden van creatieve, cliëntgerichte oplossingen in de Wlz? Kent u ouderen met een Wlz-indicatie in deze regio, die willen deelnemen aan dit experiment? Laat het ons weten en stuur een email naar levenzoalsjewilt@waardigheidentrots.nl.

Meer informatie

Lees alles over het experiment ‘Leven zoals je wilt; radicale vernieuwing in de verpleegzorg’. Lees bijvoorbeeld hoe het experiment tot stand is gekomen of de praktijkvoorbeelden.


Geplaatst op: 8 juni 2017
Laatst gewijzigd op: 7 juni 2017