QuaRijn: Onderwijs en praktijk samen op koers voor de ouderenzorg van morgen

In Veenendaal kreeg QuaRijn de kans een geheel nieuwe locatie voor mensen met dementie te ontwerpen. Het resultaat is De Koekoek, waar 40 bewoners leven, verdeeld over kleinschalige wooneenheden voor 6 à 7 personen. De visie van QuaRijn – belevingsgerichte zorg – is hier tot in detail doorgevoerd. Ook het aantal medewerkers dat dagelijks op een groep staat is erop afgestemd: met 2 à 3 medewerkers per groep kan QuaRijn goed inspelen op de individuele behoeften van elke bewoner. QuaRijn ging een serieuze samenwerking aan met 3 scholen in de buurt. Over de successen én de lessen vertelde Quarijn op 4 juli tijdens het congres ‘Een jaar later: ruimte voor verpleeghuizen’ van Waardigheid en trots.

Leeromgeving

Anne Marije Dijkman is verpleegkundige, maar werkt als coördinator van het leerwerkconcept op locatie De Koekoek. ‘Sinds 2 jaar werken wij met 3 scholen – 2 mbo’s en 1 hbo – aan een gezamenlijke doel: een leeromgeving waarin zowel studenten als werkbegeleiders en docenten van elkaar leren.’ Daarnaast heeft De Koekoek een aantal eigen belangen. ‘Als eerste hebben we de stagiairs gewoon nodig om onze visie gestalte te kunnen geven: persoonlijke, individuele zorg. Maar we willen ook graag continu geprikkeld worden door kennis en nieuwe ontwikkelingen. Dat gebeurt via de stagiairs en de docenten. Daarnaast hebben we een ideologische overweging: we willen studenten interesseren voor de ouderenzorg. Want de doelgroep ouderen is doorgaans niet populair.’

Avonddiensten

Inmiddels is De Koekoek 2 jaar en zo’n 140 stagiairs verder. Anne Marije: ‘Er zijn altijd rond de 30 stagiairs in huis. Ze zijn onderdeel van het team en draaien mee volgens de rooster. Dat betekent dus ook avonddiensten en werken tijdens feestdagen. Zo ervaren ze echt hoe het is om in de ouderenzorg te werken.’ Toegegeven, de meeste stagiairs vinden dat eerst niet zo leuk. ‘Maar ze snappen wel dat het goed is. Dat het in het belang van het leerproces is dat ze er ook ’s avonds en in het weekend zijn. Want dan is het heel anders dan doordeweeks overdag.’ Anne Marije staat vervolgens stil bij de successen en de lessen van de afgelopen 2 jaar.

Anne Marije Dijkman verpleegkundige QuaRijn

Successen

  • ‘Dankzij de stagiairs kunnen we de zorg bieden die wij vanuit onze visie voorstaan. Met 2 à 3 medewerkers op 6 à 7 bewoners kunnen we groepsgerichte en persoonlijke activiteiten doen.’
  • ‘Teams die openstaan voor ideeën van de stagiairs kunnen daar enorm hun voordeel mee doen. Het levert ze waardevolle inzichten en ideeën op.’
  • ‘Het is heel positief om samen – school, studenten en praktijk – op weg te zijn. De studenten, van jaar 1 tot en met 4 en van verschillende niveaus, hebben onderling veel aan elkaar. Ze helpen elkaar op weg. Elke week is er les op locatie. Dan komt van elke school 1 docent lesgeven. Dat zijn waardevolle bijeenkomsten. De praktijk staat centraal. De stagairs delen ervaringen en de docenten krijgen een goed beeld van wat er leeft in de praktijk. En waar scholen dus aandacht aan moeten besteden.’
  • ‘Van de stagiairs die bij binnenkomst niet staan te trappelen van enthousiasme, zegt het merendeel na afloop dat ouderenzorg heel anders is dan ze van tevoren hadden gedacht. Ze merken hoe complex de zorg is, ze hebben enorm veel opgestoken. Voor ons een mooie bevestiging dat de beeldvorming wordt bijgesteld.’

Lessen

  • ‘Studenten laten meedraaien in de roosters is best ingewikkeld. Ze zijn wel eens ziek, ze stoppen met de opleiding of ze zijn niet zo goed. Omdat wij deels afhankelijk zijn van de inzet van stagiairs, kost dit best veel tijd.’
  • ‘Het is een uitdaging voor de docenten om lessen te verzorgen voor studenten van niveau 3, 4 en 5 uit jaar 1 tot en met 4 waar toch iedereen wat van leert. Daar zijn we nog steeds niet helemaal uit. Wel weten we inmiddels dat het van belang is dat de lessen praktijkgerelateerd zijn, bijvoorbeeld een les over mondzorg. We gaan hier met een aantal onderwijsdeskundigen verder naar kijken.’
  • ‘Het is een uitdaging voor de werkbegeleiders – allemaal verpleegkundigen – om de stagiairs te begeleiden. Ze moeten namelijk een stapje terug doen, de stagiairs loslaten. Daar coachen we de werkbegeleiders in.’

Welbevinden

Met De Koekoek doet QuaRijn ook mee aan Waardigheid en trots (Bekijk de deelnemerspagina van QuaRijn). De organisatie gaat er op zoek naar ‘het ideale team voor de beste dementiezorg’. Daarnaast onderzoekt QuaRijn hoe de verpleegkundigen – de vaste teams van De Koekoek bestaan vrijwel volledig uit verpleegkundigen niveau 4 en 5 – het welbevinden goed in het oog kunnen houden. ‘Wij hadden verwacht dat de verpleegkundigen ook het stukje welbevinden zouden oppakken’, zegt teamleider Ilona Wijnsma. ‘En dat familieleden en mantelzorgers hierbij betrekken voor hen normaal zou zijn.’ Om hier verdieping aan te geven gaat QuaRijn nu samen met de verpleegkundigen en de mantelzorgers aan de slag. De focus op welbevinden beïnvloedt ook de ideale teammix. ‘We willen naast verpleegkundigen nu ook SPH’ers aan de teams toevoegen. En naast verpleegkundigen niveau 4 en 5 ook verpleegkundigen niveau 3 aantrekken. Verder is balans in leeftijd belangrijk. Onze teams zijn relatief jong, daar willen we wat oudere medewerkers bij hebben.’

Kleine dingen

Voor stagiairs betekent de aandacht voor welbevinden dat ze heel gericht taken doen die bijdragen aan het welzijn van de bewoners. Ilona: ‘Bijvoorbeeld met een bewoner bloemen kopen op de markt en een boeket maken of samen de krant lezen of een gesprek aan tafel. Maar welzijn zit niet alleen in activiteiten. Er zijn allerlei kleine dingen waardoor iemand welzijn ervaart. We leren de studenten dat ze ook tijdens het wassen aandacht voor welbevinden kunnen hebben. Door bewust te kijken naar en te reageren op de bewoner heb je een rol in hoe hij zijn dag beleeft.’

Vragen

De zaal is erg enthousiast over de aanpak van QuaRijn. ‘Hoe komt het dat jullie zoveel stagiairs kunnen vinden? Ons lukt dat niet, wat is jullie kracht?’, vraagt een van de aanwezigen. ‘De Koekoek is een echt leerwerkbedrijf’, antwoordt Ilona. ‘Er zijn contracten met de scholen en we hebben Anne Marije in dienst die alles regelt. En de werkbegeleiders investeren ook veel tijd in de stagiairs.’ Hoe zorgen jullie voor continuïteit? Anne Marije: ‘Wij hebben op elke school een vast aanspreekpunt. Die 3 docenten zijn onze vaste schakels.’ En hoe borgen jullie dat stagiairs aan hun eigen leerdoelen toekomen? ‘Daarvoor hebben we een werkwijze ontwikkeld. Stagiairs beginnen elke dag met een leerdoel en daar reflecteren ze aan het einde van de dienst kort op. Ook de begeleider heeft tijd om daarop te reflecteren. Het leerproces heeft altijd voorrang op de medewerkersrol van de stagiairs.’

Verslag door: Ingrid Brons

Meer weten

Geplaatst op: 26 juli 2016
Laatst gewijzigd op: 6 september 2019