Methodisch werken: grijp elke situatie aan om te leren

De welbekende cirkel netjes doorlopen: plan – do – check – act. Gegevens verzamelen, problemen vaststellen, doelen en interventies bepalen, die uitvoeren, evalueren en bijstellen. Ben je er dan? Niet helemaal. Het vergt veel kennis en vaardigheden om alle stappen met verstand van zaken te doorlopen.

Bijna drie keer zo veel congresgangers als oorspronkelijk verwacht volgen de workshop ‘Methodisch werken, meer dan alleen de cirkel rondmaken.’ Zorgadviseur en trainer Elly van Haaren en verpleegkundige ouderenzorg Rianne Blonden (Vivantes) brengen theorie en praktijk op levendige wijze samen. ‘Methodisch werken is iets van het hele team en speelt de hele dag. Het is niet alleen het zorgplan of alleen iets voor de EVV-er. En: je bent er niet met een training’, stellen ze vast. Teams hebben vaak goede ondersteuning nodig om integraal methodisch te werken.

Met voldoende kennis van zaken

Elly somt op wat een zorgmedewerker in een doorsnee werksituatie onder meer door het hoofd flitst: ‘Heb ik voldoende kennis van het ziektebeeld? Hoe is meneer er psychisch aan toe? Wat vinden zijn naasten? Wat zijn mijn observaties? Welke interventies kan ik inzetten? Is er nog nieuwe informatie van de arts? Wat zegt het protocol? Deze en andere vragen wil ze kunnen beantwoorden zodat ze goede zorg kan bieden – veilig en persoonsgericht. Wat heeft ze daarvoor nodig, beschikt ze over voldoende kennis en vaardigheden? Kan ze in deze situatie een goede afweging maken tussen wat de cliënt wil, wat professioneel gezien noodzakelijk is en wat haar team en organisatie te bieden hebben?’

Het klinkt misschien logisch, ‘met voldoende kennis van zaken’. Maar in de zorg houdt het nogal wat in: medewerkers moeten veel weten over risico’s, veiligheid en kwaliteit. Ze hebben uitgebreide kennis van fysiologie, polyfarmacie, ziektebeelden. Ze moeten heel goed kunnen observeren en vervolgens weten wat voor vervolg ze aan die observaties kunnen geven door bijvoorbeeld de juiste interventies te kiezen. Om tot goede besluitvorming te komen hebben ze uitstekende communicatievaardigheden nodig, weten ze goed multidisciplinair samen te werken en kennen ze de wensen en mogelijkheden van cliënt en mantelzorger. Na een paar dia’s realiseert de zaal zich wat ‘voldoende weten’ eigenlijk inhoudt in het dagelijkse zorgwerk. Zucht.

Elly van Haaren tijdens workshop methodisch werken

Coaching on the job

Rianne vertelt dat haar organisatie een tekort aan kennis vaststelde, nu zo’n anderhalf jaar geleden. ‘We zijn begonnen met trainingen methodisch werken voor kwaliteitsverpleegkundigen en EVV-ers. Inmiddels hebben we dat uitgebreid. Iedereen vanaf niveau 3 krijgt nu scholing methodisch werken en klinisch redeneren.’ Ze onderstreept dat het niet blijft bij die trainingen: ‘We doen actief aan coaching on the job. Dat is mijn rol. Ik probeer bij een collega dan de vraag achter de vraag te herkennen. Want meegaan in de emotie leidt vooral tot brandjes blussen, niet tot methodisch werken. Ik wil erachter komen wat het échte probleem is. Ondertussen blijf ik gewoon teamlid, ik ga als HBO-verpleegkundige niet boven mijn collega’s staan. Wel deel ik een compliment uit als ik zie dat iets op methodische wijze is aangepakt.’ Elly: ‘Trainen is stap één, dat moet je op de werkvloer een vervolg geven zodat iedereen het in de vingers krijgt.’ Uit de zaal klinkt: ‘Zijn er dan zoveel kwaliteitsverpleegkundigen dat we die coaching kunnen geven?’

Trainen en coachen lijkt deelnemers voor sommige problemen binnen de teams wel een passende oplossing, voor andere minder. ‘Wij hebben een groot verloop, dan blijf je bezig.’ ‘Bij ons zit het probleem vooral in de minder goede samenwerking tussen zorg- en welzijnsmedewerkers. Ik denk dat je dat punt wel goed zou kunnen aanpakken met meer ondersteuning.’

Grijp alles aan

Om van methodisch werken niet langer een losstaand begrip maar een meer geïntegreerde manier van werken te maken, vindt Elly het van belang om allerlei momenten als leerkans te zien. ‘Je kunt het erover hebben tijdens het multidisciplinair overleg, de overdracht, de cliëntbespreking, noem maar op… En je begint altijd met het stellen van vragen, met het doen van onderzoek, met het verzamelen van gegevens: wat weten we, hebben we voldoende kennis en vaardigheden? Vooral niet direct in de oplossing schieten, daar is de zorg goed in. Nee, eerst onderzoeken. Vanuit de zaal klinkt het: ‘Misschien moeten we meer de nadruk gaan leggen op observeren dan op rapporteren.’

Juist die rapportages zien de workshopleiders als een mooie aanleiding om met elkaar over methodisch werken te beginnen. Rianne: ‘Soms rapporteert iemand en heeft daarna het gevoel: klaar, opgeschreven, dat ben ik kwijt. Maar ook al heb je gerapporteerd – je blijft probleemeigenaar.’ Elly: ‘Ook worden doelen en acties in rapportages nogal eens te globaal geformuleerd, dat kun je ook samen bespreken.’

Je ‘waarom’ delen

Samen de besluitvorming bespreken – dát zouden zorgmedewerkers vaker moeten doen, vinden de sprekers. Welke argumenten heb je meegewogen, welke gaven de doorslag? Elly: ‘Pas als er weer een stagiaire komt, denk je weer systematisch na over waarom je een bepaald besluit neemt. Want dán moet je het uitleggen, je moet beargumenteren waarom je iets op die manier doet en niet op een andere. Ook met je collega’s zou je vaker je ‘waarom’ moeten delen. Soms valt in twee op het oog gelijke situaties het besluit anders uit. Stel, je hebt twee mantelzorgers. De ene moet je stimuleren om een actievere rol te nemen, de ander moet je juist afremmen want die zit al dichtbij overbelasting. Door het met je collega’s bespreken van zulke afwegingen kom je richting voortdurend leren.’

Rianne: ‘Wat je steeds in gedachten moet houden is wat er voor déze cliënt echt toe doet. En tussen die persoonsgerichte zorg en veilige zorg zoek je een goede balans. Misschien zouden we een andere term voor ‘methodisch werken’ moeten vinden. Elly: ‘Goede zorg! Eigenlijk is het niet meer en niet minder dan goede zorg.’

Door: Linda van Ingen

Meer weten:


Geplaatst op: 31 juli 2019
Laatst gewijzigd op: 31 juli 2019