Manon Jansen: ‘Hou voor ogen dat we het over een leidraad personeelsbezetting hebben, niet over een norm’

Het nieuwe Kwaliteitskader verpleeghuiszorg roept in het veld veel vragen op, vooral op het punt van de personele bezetting en het deskundigheidsniveau van de professionals. Er moet ruimte zijn voor invulling die past bij de situatie.

Een bijzondere lunchlezing op 2 februari bij Vilans, omdat Manon Jansen, programmaleider Waardigheid en trots bij het ministerie van VWS, er niet voor koos college te geven over het programma Waardigheid & trots, maar interactie met de aanwezigen als uitgangspunt nam. Gelet op de recente ontwikkelingen – de leidraad personeelsbezetting in verpleeghuizen en het manifest van Hugo Borst – was het geen verrassing dat de aanwezigen de personeelsbezetting als eerste thema kozen. ‘Hierbij is het goed om in het achterhoofd te houden dat het om een leidraad gaat voor die personeelsbezetting en niet om een norm’, memoreerde Jansen. ‘Iedere situatie is immers anders. V&VN heeft de leidraad vorig jaar oktober aangeboden aan het Kwaliteitsinstituut, en toen kwamen achtereenvolgens dat manifest van Hugo Borst van twee medewerkers op acht bewoners, en een tegenbeweging van zorgaanbieders die niet geloven in een platte norm voor het Kwaliteitskader verpleeghuiszorg. Daarom staat in het kwaliteitskader ook heel nadrukkelijk de oproep de situatie in de eigen organisatie in ogenschouw te nemen.’

Geld

Onvermijdelijk maakte de discussie al direct een draai naar geld. Iemand verwees naar de doorrekening van brancheorganisatie ActiZ, waaruit bleek dat twee miljard euro extra nodig was om de norm van twee professionals op acht bewoners te kunnen halen. ‘Eind februari volgt de impactanalyse van de Nederlandse Zorgautoriteit’, zei Jansen. ‘Die gaat zo snel mogelijk naar de Tweede Kamer en zal zeker een rol gaan spelen in de formatie.’
Een andere vraag is: zijn de professionals ook te vinden die nodig zijn om aan de norm van twee op acht te voldoen? ‘Dat is zeker een punt van discussie’, stelde Jansen. In het voorjaar gaat hierover een arbeidsmarktbrief naar de Tweede Kamer.

Creatieve oplossingen

Jansen wilde van de aanwezigen horen wat het kwaliteitskader betekent voor hun organisatie. Het staat op de agenda’s, zo bleek uit de antwoorden, maar nog wel slechts in de fase van inventarisatie. De governance is wel al op orde, de vragen zitten vooral op de personele paragraaf. Niet alleen in termen van het aantrekken van nieuw personeel, maar ook bijvoorbeeld in de mogelijkheid iedere medewerker de ruimte te geven om eenmaal per jaar in een andere instelling mee te lopen.

Het personeelsvraagstuk vraagt om creatieve oplossingen, merkte iemand op, niet alleen in de zin van mensen, maar ook technologie. ‘De babyfoon doet het weer goed in het kader van toezicht als er even niemand op de kamer is.’ Een oplossing die op algemene instemming kon rekenen, maar dat gold minder voor de optie de tussendeur tussen twee woonkamers open te zetten. De vraag is immers wat dit betekent voor de kleinschaligheid die wordt nagestreefd, en wat de gevolgen zijn voor de kwaliteit van leven als het bewoners onrustig maakt. ‘Je moet de vrijheid hebben om de mensen in te zetten zoals dat voor je organisatie het beste is’, merkte iemand op. Die ruimte biedt het kwaliteitskader ook wel, stelde Jansen, maar in een grootschalige organisatie is het makkelijker om daarin te schuiven dan in een kleine setting.

Leerlingen en vrijwilligers

Een van de aanwezigen opperde het idee extra speelruimte te creëren door leerlingen in te zetten. ‘Een leersituatie maakt het ook leuk’, zo klonk het, ‘jonge mensen brengen wat mee naar binnen. Zie de kleinschalige woonvorm dus meer als een leerafdeling. Er is een overschot aan leerlingen, wees daarom creatief om hen stageplaatsen te bieden.’ Stagiaires moeten echter wel worden ingewerkt, wat ook weer tijd kost, zeker als het eerstejaars zijn. ‘En derdejaars krijg je bijna niet.’

Vrijwilligers dan? Ook die kunnen zeker een rol spelen, al kunnen ze wel terugschrikken voor inzet op een PG-afdeling. Maar kun je eerstejaars leerlingen wel inzetten op een PG-afdeling, wilde iemand weten. Met de juiste begeleiding wel, stelde een ander, en daarbij hoort ook aanwezigheid van de docent binnen de organisatie. Maar het vraagt wel om voldoende leerlingen, want het aantal uren dat zij als eerstejaars inzetbaar zijn voor stage is beperkt.

Deskundigheidsniveau

Ook het deskundigheidsniveau van de professionals kwam aan de orde. ‘Een onderwerp dat binnen Waardigheid & trots altijd aandacht heeft gekregen’, zei Jansen. ‘Binnenkort gaat een brief over dit onderwerp naar de Tweede Kamer, waarin ook de deskundigheidsbevordering van de 170.000 zittende verpleegkundigen en verzorgenden aan de orde wordt gesteld. Met het oog op het feit dat zij moeten werken tot hun 67ste en te maken krijgen met grote technologische en andere veranderingen beslist een punt van aandacht.’

Maar hoe komen de verpleeghuizen aan nieuw personeel? Daarvoor moeten ze aantrekkelijker worden als werkgevers, klonk het. Dit vergt samenwerking met scholen, maar ook verbetering van het imago van de verpleeghuiszorg. Voor velen is het ziekenhuis een veel aantrekkelijker werkomgeving. ‘Het imago is inderdaad een probleem’, erkende Jansen, ‘en het zal ook ondersteuning van VWS vergen om dit te veranderen. Het imago moet worden dat het leuk is om met het welbevinden van ouderen bezig te zijn.’ Dit vereist dan wel eerlijkheid over wat verpleeghuiszorg is, stelde iemand. En het lijkt wel alsof familieleden van nieuwe bewoners blokkeren als je daarover duidelijkheid probeert te bieden. Ook dit aspect verdient media-aandacht.

Toezicht

Het laatste onderwerp dat aan bod kwam, was het toezicht door de Inspectie voor de Gezondheidszorg. Op basis van het kwaliteitskader werkt de Inspectie aan een nieuw toetsingskader, dat op 1 maart af moet zijn. ‘De kern zal zijn dat ze veel minder toezicht wil houden op basis van lijstjes en veel meer wil kijken naar het welzijn en de kwaliteit van leven van bewoners’, zei Jansen. ‘Ook experimenteert de Inspectie met lekentoezicht. Allemaal erg spannend want dit vergt een echte cultuuromslag van de inspecteurs.’
De Inspectie zoekt ook samenwerking met de Inspectie Sociale Zaken, om te voorkomen dat de partijen op basis van hun eigen uitgangspunten tot tegenstrijdige beoordelingen komen.

Verslag door Frank van Wijck

Meer weten


Geplaatst op: 22 februari 2017
Laatst gewijzigd op: 1 april 2019