Lokaal of centraal: maak heldere afspraken

In de workshop ´Lokaal of Centraal´ ging Liesbeth Honig, trainer bij LOC, in op de positionering van de medezeggenschap en de cliëntenraad en de samenwerking tussen lokale en centrale cliëntenraden. Haar boodschap: zorg dat je weet welke afspraken er binnen jouw organisatie bestaan over de samenwerking en verhouding tussen de lokale cliëntenraden (CR´s) en de centrale cliëntenraad (CCR).

In de oude wet medezeggenschap Cliënten Zorginstellingen (Wmcz) komt de Centrale Cliëntenraad (CCR) niet voor. Medezeggenschap moest vooral op lokaal niveau geregeld worden. De afgelopen jaren zijn verpleeghuizen onderdeel geworden van grotere zorgorganisaties en heeft de CCR zijn intrede gedaan. Die krijgt nu ook een plaats in de herziene wet die hoogstwaarschijnlijk binnenkort van kracht wordt. Hoe verhouden de rechten en plichten van de lokale en centrale cliëntenraden zich tot elkaar?

Landelijk Congres Cliëntenraden 2018: LEF op locatie
Deze workshop werd verzorgd tijdens het Congres Cliëntenraden 2018.

Dicht bij de bewoner

Lokale cliëntenraden zijn het zwaartepunt qua medezeggenschap, want zij kunnen immers het beste voor het voetlicht brengen wat er lokaal speelt en de belangen van ´hun´ bewoners het beste behartigen. De wettelijke rechten en plichten liggen dan ook in beginsel bij de lokale CR´s.

In de praktijk zie je vaak dat een centrale cliëntenraad bestaat uit afgevaardigden van de lokale CR´s. De CCR is vaak de gesprekspartner voor de bestuurder en de Raad van Toezicht. In beginsel heeft de CCR geen wettelijke rechten en plichten. De herziene wet stelt dat de bevoegdheden van de verschillende organen worden verdeeld en vastgesteld. Het is aan de lokale raden om te bepalen welke bevoegdheden zij geven aan de CCR. Dat dient op papier te worden vastgelegd, in een convenant of samenwerkingsovereenkomst. Als de nieuwe wet van kracht wordt, blijven de ´oude´ afspraken bestaan.

Overdracht

In principe zijn er twee mogelijkheden om de CCR meer bevoegdheden/verantwoordelijkheden te geven:

  1. A) Overdracht van bevoegdheden en verantwoordelijkheden door lokale raden aan CCR.
  2. B) Mandaat: (tijdelijke) overdracht van bevoegdheden, bijvoorbeeld bij het nemen van beslissingen.

Uit vragen uit de zaal werd duidelijk dat er binnen zorginstellingen grote verschillen bestaan in de relatie tussen de CCR en CR´s. Soms stelt de CCR zichzelf ´boven´ de CR´s, zonder dat er een duidelijke overdracht van bevoegdheden heeft plaats gevonden. In alle gevallen geldt dat lokale cliëntenraden bepalen welke rol de CCR heeft. Zij hebben ook de mogelijkheden om daar – samen met andere lokale raden – verandering in te brengen.

(Opnieuw) organiseren
Belangrijk uitgangspunt bij het (her)organiseren van de medezeggenschap:
  • Stel eerst samen de principes van medezeggenschap met elkaar vast en organiseer daarom heen. De organisatiestructuur moet niet leidend zijn in het organiseren van medezeggenschap. Het draait er om dat de belangen van cliënten zo goed mogelijk behartigd worden. De sleutel daarvoor ligt vaak op lokaal niveau, zeker als het om locatie gebonden zaken gaat.
  • Streef naar transparantie: in principe hoort alles, van verslagen tot adviezen tot werkplannen en scholing, gedeeld te worden tussen CCR en CR´s. De praktijk is vaak weerbarstiger. Als een onwenselijke situatie is ontstaan waarin de CCR te veel taken naar zich toetrekt, is het aan de lokale raden om daar opnieuw afspraken over te maken.
  • Zorg voor een digitale opslagplaats voor alle documenten van de CR´s en CCR, zodat iedereen overal toegang tot heeft. Daarmee voorkom je dat dat individuele mensen te veel eigenaar van de informatie worden en dat deze niet toegankelijk is als die persoon wegvalt.
  • Bedenk dat de organisatie verplicht is te ondersteunen bij het goed organiseren van medezeggenschap. Zij moet faciliteren en ervoor zorgen dat het goed geregeld is. Dat is een wettelijk plicht waarop de organisatie kan worden aangesproken.
  • Bestuurders zijn geneigd om de CCR om advies te vragen, ook als de adviesaanvraag betrekking heeft op een lokale situatie. Bedenk dan dat niet de bestuurder bepaalt wie het advies geeft. De CCR hoort zo´n adviesaanvraag door te schuiven naar de lokale cliëntenraad, tenzij daar andere afspraken over zijn gemaakt. Gaat dat niet vanzelf, trek dan het initiatief actief naar je toe en maak nieuwe afspraken over de manier waarop wordt samengewerkt.

Door: Paul van Bodengraven

Meer weten


Geplaatst op: 19 december 2018
Laatst gewijzigd op: 17 december 2018