Hygiënisch werken: je hebt méér in huis dan je denkt

Op de Waardigheid en trots-congresdagen 2017 zijn deelnemers tijdens de workshop ‘Hygiënisch werken: je hebt meer in huis dan je denkt!’ onder leiding van Patricia van den Brink (trainer V&VN) en Martijn Simons (adviseur en coach leren en ontwikkelen Vilans) met elkaar in gesprek gegaan over hygiënisch werken, infectiepreventie en antibioticaresistentie.

NB: Dit is het verslag van de workshop op 3 juli. op 4 juli werd dezelfde workshop verzorgd door Nicolet van Eerd (V&VN) & Floor de Jong (Vilans).

Waarom antibioticaresistentie (ABR)?

Antibioticaresistentie is een steeds groter probleem aan het worden. Niet alleen in de zorg, maar ook in de intensieve veehouderij. Het gebruik van meer antibiotica heeft meer resistentie van bacteriën tot gevolg. In de zorg is dit verontrustend, omdat er steeds meer kwetsbare ouderen bij elkaar leven en er steeds meer dragers van resistente bacteriën in verpleeghuizen worden geconstateerd. Deze dragers kunnen de bacteriën overdragen aan niet-dragers. Niets doen is daarom voor V&VN en Vilans geen optie. Daarom wordt er in partnerschap gewerkt aan gedragsverandering om  antibioticaresistentie in de verpleeghuiszorg terug te dringen. Naast Vilans en V&VN zijn ook Verenso, ActiZ en RIVM onderdeel van dit partnerschap. Zo wordt expertise op het gebied van (voorschrijven van) antibiotica gecombineerd met het stimuleren van hygiënisch gedrag en gedragsverandering op de werkvloer. Een uitbraak kan een absolute drama zijn voor een zorgorganisatie, dus voorkomen is ook in dit geval beter dan genezen.

Infographic
Vilans heeft een infographic gemaakt die een overzicht geeft van de risico’s van ABR in verpleeghuizen. Wist u dat 1 op de 3 bewoners van verpleeghuizen drager is van een resistente bacterie? En dat 1 op de 15 verpleeghuisbewoners antibiotica gebruikt op een willekeurige dag?

Antibioticaresistentieprogramma

In het grote antibioticaresistentieprogramma wordt aangestuurd op de volgende twee kernpunten:

  1. Voorkomen van infecties (door hygiënischer te werken)
  2. Minder antibiotica gebruiken

Het doel van het antibioticaresistentieprogramma is om hygiënisch werken besmettelijk te maken. Dit betekent samen werken aan de verandering, elkaar inspireren en motiveren om aan dit onderwerp te werken, van bestuurder tot verzorgende. In de praktijk blijkt dat als medewerkers het waarom van hygiënisch werken begrijpen, dat het makkelijker is om er mee bezig te zijn en het niet alleen te zien als een regel. Een quote die opgehaald is tijdens het programma is: “Veiligheid is ook dat je de hygiëne waarborgt”.  Maar hoe doe je dat precies?

De zaal wordt gevraagd of de dilemma’s die genoemd worden in het filmpje herkenbaar zijn. Vooral het dragen van sieraden is herkenbaar, maar ook het hygiënisch uitdelen van koekjes wordt genoemd in de zaal. Het dilemma in het filmpje is huiselijkheid ten opzichte van hygiëne. Er wordt samen gekeken hoe er aan hygiëne gewerkt kan worden, zonder de huiselijkheid te verliezen. Belangrijk uitgangspunt hierbij is dat zorgverleners ook een kruisbesmetting kunnen zijn. Het kan interessant zijn om te onderzoeken wat de grootste infectiebronnen zijn binnen uw eigen organisatie. Een ander dilemma is: hygiënisch werken versus zelfredzaamheid. Hoe veel laat u bewoners zelf doen en hoe houdt u hierbij zicht op de hygiëne?

Het is belangrijk dat het management van de organisatie het hygiënebeleid steunt en ook het goede voorbeeld geeft, bijvoorbeeld in het dragen van sieraden of het wassen van handen. In sommige organisaties geldt: iedereen alle sieraden af! Het is belangrijk dat alle disciplines, zoals vrijwilligers en schoonmaak ook op de hoogte zijn van de regels omtrent de hygiëne. Het is belangrijk om ook voor vrijwilligers dezelfde regels te hanteren. Een veel voorkomend dilemma hierbij is hoe hygiëne te combineren is met huiselijkheid. Wil je meer van de ene dan krijg je vaak minder van de andere. Een voorbeeld hiervan was het uitdelen van koekjes door vrijwilligers. Doe je dit met handschoenen aan om de hygiëne te verhogen? Dit gaat wel ten koste van het gevoel van huiselijkheid. De vraag is dan ook: waar leg je de grens? Aan de ene kant wil je mensen zoals familie bij de zorg en het welzijn omtrent de cliënt betrekken, maar aan de andere kant wil je je aan alle voorschriften houden, zoals hygiëne en HACCP. Deskundigen infectiepreventie (DIP), voorheen ziekenhuishygiënist, kunnen goed vanuit praktische kennis aangeven waar prioriteit aan gegeven moet worden, bijvoorbeeld handschoenen voor vrijwilligers wel, maar een gebakken taart van familie niet.

workshop hygiënisch werken

Voorbeeld dilemma’s

De workshop wordt interactief en er worden groepjes gemaakt die allen een dilemma bespreken:

  1. Verhaal van washandjes: sommige cliënten zijn zuinig in dit huis. Zeker de oudere generatie bewoners zijn gewend om niet iedere dag een schoon washandje te pakken. Dat deden ze thuis niet, dus waarom nu wel? In het kader van cliëntgericht werken zijn wij daarin meegegaan. Maar is dit hygiënisch?
  2. Katheter legen: in het kader van tijd is geld, legen de verpleegkundigen de katheter op de wc van de bewoner zelf, in plaats van in de spoelruimte. Is dit hygiënisch werken? De zaal geeft aan dat je de katheter alleen op die manier kunt legen als het een privé badkamer is. Als het een gedeelde badkamer is dan is er een besmettingsrisico voor andere bewoners. Met de nieuwe WIP richtlijnen moet er op elke etage een pospoeler zijn. Aangeraden wordt om te onderzoeken wat past in deze locatie, in deze afdeling, in deze cliënten groep: je moet het gesprek aan gaan. Het heeft heel erg te maken met bewustwording van medewerkers en het moet ook haalbaar blijven.
  3. Handschoenen: hier is geen discussie over in de zaal: je gebruikt bij iedere cliënt nieuwe handschoenen. Worden de handschoenen dan door werkgever verzorgd? Vaak moeten zorgverleners zelf voor handschoenen zorgen. Het is lastig om de kosten hiervan bij de bewoner of familie te verhalen. In een nieuwsbericht op Zorg voor Beter wordt vermeld dat de werkgever verplicht is om voor handschoenen te zorgen voor zorgverleners, dit geldt nu vanuit de ARBO wet. Ook kan een organisatie afspraken maken met een leverancier of kan een deskundige infectiepreventie een aanspreekpunt binnen een organisatie zijn over hygiëne kwesties.

Input van de deelnemers:

Aan de zaal worden verschillende vragen gesteld. Hierbij wordt kort de reactie weergegeven per vraag.

  1. Vraag aan de zaal: Wat herken je?
  • Herkenning bij het dragen van trouwringen
  • Zorgverleners voelen zich politieagent als ze op hygiëne letten
  • Met de touwtjestechniek kun je altijd een ring van een vinger halen
  • Waar leg je de grens tussen ziekenhuishygiëne en verpleeghuishygiëne?
  • Uitbraak: in één weekend alles gedesinfecteerd
  • Hygiëne is vaak het ondergeschoven kindje
  1. Vraag aan de zaal: Wat heb jij in huis om een oplossing te bieden?
  • Sieradenvrij en handenwassen dat is een must
  • Goede voorschriften binnen het huis
  • Bewoners onderling minder een infectiebron, vooral de zorgmedewerkers zelf dragen infecties over
  • Taakhouders binnen de afdeling komen eens per 6 weken bij elkaar
  • Toezien op het niet overvragen van de medewerkers door alle aandachtsvelders op alle onderwerpen, zoals hygiëne.
  1. Vraag aan de zaal: Hoe zie je jouw taak daarbij?
  • Aandacht geven aan het thema
  • Regels doorvoeren om hygiëne te verbeteren
  • Het valt of staat met hoe je dingen brengt
  • Niveau vier verpleegkundigen met ziekenhuiservaring op de werkvloer brengen om aandacht te geven aan hygiëne

Succesfactoren

Verder worden er in de presentatie nog enkele succesfactoren meegegeven aan de zaal, zowel voor professionals als voor management en staf.

Voor professionals:

  • Kennis
  • Bewustzijn over het belang (waarom)
  • Aanspreekcultuur
  • Meedenken en gehoord worden
  • Gezamenlijke verantwoordelijkheid in teams
  • Bespreken van dilemma’s
  • Materialen op orde en beschikbaar
  • Expert laagdrempelig en beschikbaar
  • Niet alles is even belangrijk, leg een relatie tussen het risicogehalte en de haalbaarheid. En gebruik een expert om je te helpen kiezen
  • De kortste weg is het belangrijkste (de medewerker met handen aan het bed is de kortste en meest waarschijnlijke route)

Voor management en staf:

  • Benut motivatie bij beroepsgroepen
  • Besteed aandacht aan het Waarom
  • Versterk eigenaarschap
  • Leg verantwoording bij teams
  • Expert, laagdrempelig en beschikbaar
  • Zorg voor kennis bij alle betrokkenen
  • Neem dilemma’s serieus
  • Zorg voor eenduidige instructies
  • Faciliteer materialen

Meer weten


Geplaatst op: 21 juli 2017
Laatst gewijzigd op: 19 februari 2019