Zorggroep Reinalda maakt intimiteit, seksualiteit en seksuele diversiteit gewoon

Zorggroep Reinalda heeft al jaren het Roze Loper-certificaat. Een bewijs dat alle bewoners zichzelf kunnen zijn. En dat past naadloos bij de kernwaarden tolerant en persoonlijk. Zorggroep Reinalda werkt nu aan een vervolg: wie behoefte heeft aan intimiteit en seksualiteit moet daarin gehoord worden. Bestuurder Carolien Koning: ‘In het verpleeghuis maken we van iets heel normaals iets bijzonders.’

Schok

Vijf kernwaarden heeft Zorggroep Reinalda: tolerant, oplossingsgericht, persoonlijk, professioneel en samen. En die waarden wil de organisatie ook echt in praktijk brengen. Dus wordt erover gesproken met de teams, de cliëntenraad én met het cliëntenpanel, een klankbordgroep die 3 à 4 keer per jaar bijeenkomt. ‘En daar gebeurde vorig jaar iets interessants’, vertelt bestuurder Carolien Koning. ‘Een vrouw vertelde heel openhartig dat ze intimiteit en seksualiteit miste. Het bracht een soort schok teweeg bij de andere panelleden. Een aantal werd onrustig, sputterde een beetje tegen: “Zo zijn we niet opgevoed!”. Maar de vrouw vertelde rustig verder. Dat ze tot haar zeventigste met dezelfde man was, dat ze altijd goede seks hadden gehad. Dat ze na het overlijden van haar man de seks heel erg miste en een vriend kreeg. En dat ze nu 87 was en het erg naar haar zin had bij ons, maar dus wel wat miste.’

Ongemakkelijkheid

Carolien nam het thema mee naar de teamleiders en die herkenden het onmiddellijk. ‘We vonden allemaal dat we er meer over moeten praten. In het verpleeghuis maken we van iets heel normaals iets bijzonders. Is dat tolerant en persoonlijk? Er is nog veel ongemakkelijkheid over intimiteit en seksualiteit. Zoals pubers die zich generen bij het idee dat hun ouders nog seks hebben. Zo’n zelfde gevoel zie ik bij veel zorgmedewerkers. Ze weten dat het heel normaal is, maar willen er liever niet mee te maken hebben. Terwijl wij er toch juist zijn om mensen een goed leven te geven?’ Carolien vroeg de psycholoog om er een aandachtspunt van te maken. En de psycholoog – die ook lesgeeft op de Hogeschool van Amsterdam – enthousiasmeerde 2 studenten om er hun afstudeeronderzoek naar te doen. Eén op de pg-afdeling en één op de afdeling somatiek. ‘Ik heb wel aangegeven dat we er als organisatie graag profijt van willen hebben. Daarom ontwikkelen ze samen een klinische les over intimiteit en seksualiteit: Hoe maak je het bespreekbaar? Hoe ga je om met bepaalde situaties? En we willen de uitkomsten van het onderzoek straks ook gebruiken in bijeenkomsten voor cliënten over dit onderwerp.’

Niet storen

Carolien benadrukt dat het echt niet alleen om moeilijke gevallen of grensoverschrijdend gedrag gaat. Helemaal niet. ‘We hebben een meneer op de afdeling somatiek die regelmatig bezoek krijgt van zijn vriendin. Dan zegt hij tegen de medewerkers “mijn vriendin komt, ik wil niet gestoord worden”. Maar als om 18 uur de medicatie wordt uitgedeeld, loopt de verpleegkundige toch zijn kamer binnen. Terwijl meneer daar ligt met zijn vriendin. Want hij moet toch om 18 uur zijn medicatie hebben? Dan ontstaan interessante discussies tussen de medewerkers. Zoals: kan die medicatie echt geen halfuurtje wachten? Een medewerker stelt voor kaartjes te gebruiken met “niet storen”, zoals in een hotel. Waarop een andere medewerker zegt dat meneer het toch al zelf heeft aangegeven, dan zou zo’n kaartje toch niet nodig moeten zijn? Het is duidelijk dat het onderwerp begint te leven, maar de oplossing hebben we nog niet gevonden. We zijn er nog lang niet.’

Roze Loper

Voor Zorggroep Reinalda ligt de aandacht voor intimiteit en seksualiteit besloten in de kernwaarden tolerant en persoonlijk. En heeft daarmee grote raakvlakken met de uitgangspunten van de Roze Loper, het certificaat voor zorg- en welzijnsinstellingen die aandacht besteden aan seksuele diversiteit bij cliënten en medewerkers. ‘De eerste keer dat we het certificaat behaalden, in 2011, was het vooral gekoppeld aan homo of lesbisch zijn, en dat bewoners daarvoor uit mogen komen in het verpleeghuis’, zegt Carolien. ‘Maar inmiddels is het breder. Bij ons betekent de Roze Loper dat “je mag zijn wie je bent, wat ook je geaardheid is”. Bewoners zijn goed en mooi zoals ze zijn. En als ze behoefte hebben aan intimiteit en seksualiteit mag dat. Met hun partner of met een escort. Het gaat niet om ons, maar om de cliënt.’

Foto

Geestelijk verzorger Greet Doornenbal en vitaliteitscoach Mirjam van der Sman beamen dit volmondig. Ze zijn al vanaf het begin lid van de Roze Loper-werkgroep, opgericht om het onderwerp blijvend onder de aandacht te houden. ‘Zorggroep Reinalda is een organisatie met een humanistische grondslag. Iedereen moet zich hier thuis kunnen voelen, ongeacht geloof, huidskleur en seksuele geaardheid. Het borgen van de roze diversiteit heeft een positieve uitstraling, naar buiten, maar zeker ook naar binnen. Het maakt het huis “gevoelig” voor omgaan met verschil.’ ‘En vergeet niet dat de huidige bewoners van een generatie zijn dat LHBT nog taboe was’, voegt verzorgende IG Kirsten van ’t Hof toe. ‘Met de Roze Loper laten wij nu zien dat het wel geaccepteerd wordt. En dan gaat het niet alleen om de ouderen zelf, maar ook om hun netwerk. Veel bewoners hebben kinderen of kleinkinderen die homoseksueel zijn. Ze worstelen soms met vooroordelen. Hoe fijn is het dan dat ze hier gewoon een foto van hun kleinzoon met zijn vriend kunnen neerzetten. En daar met verzorgenden gewoon over kunnen praten.’

Ballroomdansen

De aandacht voor roze diversiteit uit zich op verschillende manieren: in scholing voor medewerkers, in activiteiten en in aanhaken bij landelijke of internationale dagen. ‘Op 21 juni is het bijvoorbeeld Wereldhumanismedag’, vertellen Greet en Mirjam. ‘Daar besteden we dan aandacht aan. Net als aan Coming-outdag op 11 oktober. Verder zijn we nu druk bezig met een training over diversiteit en bewustwording van (eigen) vooroordelen, voor alle medewerkers. Dit doen we samen met het Bureau Discriminatiezaken Kennemerland.’ De activiteiten zijn inmiddels opgenomen in het reguliere activiteitendraaiboek. ‘Ballroomdansen is bijvoorbeeld populair. Bij ons verzorgen de ene keer een man en een vrouw het optreden en de andere keer 2 mannen of 2 vrouwen. En het gewone koor wordt afgewisseld met een homokoor.’ Het enige puntje van kritiek bij de laatste Roze Loper-audit was de borging. ‘We kregen terug dat we de juiste dingen doen, maar dat de inbedding in de organisatie beter kan. Wij doen het erbij, naast ons gewone werk. En al met al kost het toch best wat tijd. Om de continuïteit te waarborgen hebben nu ook de kwaliteitsmedewerker en de vertrouwenspersoon zitting in de werkgroep.’

Wensboom

Ondertussen zijn er steeds vaker mensen die bewust kiezen voor Zorggroep Reinalda, vanwege het Roze Loper-certificaat. ‘Onlangs nog een man op de revalidatieafdeling, zijn vriend kwam altijd langs’, zegt Kirsten. Toch wonen in het Reinaldahuis maar 3 mensen waarvan Greet en Mirjam wéten dat ze homoseksueel zijn. ‘En dat we het weten is toevallig, omdat het ter sprake kwam. Een van hen gaf bijvoorbeeld in de wensboom aan dat hij een keer het graf van zijn vriend wilde bezoeken. Wij vinden dat je het niet expliciet hoeft te benoemen, behalve als er een probleem of knelpunt is. We willen het juist normaliseren en integreren.’ En dat willen bewoners blijkbaar ook. Want aan de vrijwilliger die zich specifiek om roze ouderen wilde bekommeren was geen behoefte. En ook naar de vertrouwenspersoon Roze Loper was weinig vraag.

Twee rollators voor een deur in het verpleeghuis

Openheid

En hoe gaan de medewerkers ermee om? ‘Het leeft echt’, zegt Kirsten. ‘We bespreken dingen gewoon op de afdeling. Zoals de bewoonster die bij het wassen van haar intieme delen wel heel expliciet richting gaf. Ik vroeg me af of dat ze dat alleen bij mij deed. Of ze misschien een seksuele behoefte had. Collega’s hadden echter dezelfde ervaring, dus toen was het niet beladen meer. Misschien helpt het dat onze teamleider homoseksueel is en een verpleegkundige lesbisch.’ Die openheid heeft zeven jaar Roze Loper Zorggroep Reinalda in ieder geval gebracht. Misschien kijkt de organisatie over weer 7 jaar ook zo terug op intimiteit en seksualiteit. ‘We hopen dat we onszelf op een gegeven moment de vraag durven stellen hoe lang het nog onderwerp van gesprek moet blijven’, zeggen Greet en Mirjam. ‘Blijft het bijzonder of is het straks gewoon normaal?’

Roze Salon

Toen Zorggroep Reinalda in 2011 de roze diversiteit op de kaart zette, oogstte de organisatie veel bijval. Al snel waren het COC, Bureau Discriminatiezaken Kennemerland, Gay-Haarlem en de gemeente betrokken. Want Haarlem had nog geen ontmoetingsplek voor roze ouderen. Terwijl daar wel behoefte aan was. In eerste instantie werd overwogen een ontmoetingsplek in het Reinaldahuis te creëren. Voor geïnteresseerde nog vitale 65- en 70-plussers was dat echter niet laagdrempelig genoeg. Op 14 februari 2013 opende de Roze Salon 55+ voor het eerst zijn deuren, in een wijkcentrum in de stad. Nog steeds ontmoeten roze ouderen elkaar daar 1 keer per maand, onder hen ook bewoners van Zorggroep Reinalda.

Meer weten


Geplaatst op: 11 juni 2018
Laatst gewijzigd op: 11 oktober 2018