Het verpleeghuis is het einde

Freya Angenent en Lauke Bisschops, beiden specialist ouderenzorg in opleiding, verbaasden zich over het feit dat veel over ouderen in verpleeghuizen wordt geschreven, maar dat zij daarin zelf niet aan het woord komen. Met het binnenkort te verschijnen boek Het verpleeghuis is het einde! zetten ze dit recht, door veertig verpleeghuisbewoners hun eigen verhaal te laten vertellen.

‘Wat maakt de verhalen in het boek sterk?’
Lauke: “Voor mij is dat toch vooral het feit dat het in de meeste gevallen de mensen zelf zijn die ze hebben opgetekend, vaak door ze zelf te schrijven en soms door zich te laten interviewen.  Ook bijzonder is dat al die verhalen bij elkaar zo’n volledige dwarsdoorsnede geven van wat verpleeghuizen bieden. Het zijn niet alleen maar oude mensen.”

Hoe kwamen jullie op het idee om een boek te schrijven over verpleeghuiszorg?

Lauke: ‘Ruim een jaar geleden zagen we Marcel Olde Rikkert bij Pauw. Hij vertelde daar dat hij het boek Ik heb dementie had geschreven om het beeld over het leven met die ziekte te nuanceren. Toen dachten wij: dat moeten we voor verpleeghuiszorg ook doen. We hebben hem toen uitgenodigd voor een discussie in onze onderwijsgroep en zo is het begonnen.’

Freya: ‘Ons eerste idee is: dat doen we wel even. Maar als je eraan begint, wordt het steeds groter. Er is inmiddels een fototentoonstelling bij gekomen en een presentatie op 9 oktober op Landelijk congres cliëntenraden 2017: Werk in uitvoering!, maar het idee voor het boek is altijd hetzelfde gebleven. We wisten wat we wilden: bewoners van verpleeghuizen hun verhalen laten vertellen, jonge collega’s aansporen om net als wij te kiezen voor het specialisme ouderengeneeskunde en de politiek en de verpleeghuizen de kans te geven om te leren van de vele praktische tips en voorbeelden die in het boek te vinden zijn. Juist omdat we zo goed wisten wat we wilden, hebben we uiteindelijk ook besloten het boek in eigen beheer uit te brengen. We hebben wel gesproken met uitgevers, maar die willen toch altijd weer andere dingen dan we zelf willen.’

Ga er maar aan staan, een boek uitgeven doe je niet zomaar even. Hoe hebben jullie dat voor elkaar gekregen?

Lauke: ‘Het is niet niets inderdaad. Ik heb een half jaar onbetaald verlof genomen en Freya heeft de invulling van het boek gekozen als onderwerp voor haar keuzestage. In eerste instantie hebben we alle aios SO uit onze studiegroep gevraagd om twee ouderen te zoeken die hun verhaal wilden vertellen. Later hebben we deze vraag gesteld aan alle AIOS in Nederland. Toen dat eenmaal liep hadden we ineens zeventig verhalen. Vervolgens besloten we dat er ook foto’s in het boek moesten komen en dat we ook specialisten ouderengeneeskunde aan het woord moesten laten. Het werd dus veel meer dan we oorspronkelijk voor ogen hadden.’

Freya: ‘Uiteindelijk heeft onze beroepsvereniging Verenso een grote rol gespeeld om te bewerkstelligen dat we subsidie van VWS kregen om het project te financieren.’

het verpleeghuis is het einde

Zetten jullie je met het af tegen het beeld dat de media vaak schetsen over verpleeghuiszorg?

Freya: ‘Nee, we laten een ander geluid horen. Het is het geluid van de bewoners zelf, dat maakt dit boek uniek. Het is ook een aanvulling op het manifest van Hugo Borst en Carin Gaemers. Zij schreven het voorwoord voor ons boek en zeggen daarin dat ze bij het schrijven van dat manifest ook wisten dat er verpleeghuizen zijn die het heel goed doen. Dit boek laat zien dat dat inderdaad zo is. In hun voorwoord schrijven ze ook terecht dat wij met ons boek hetzelfde doel hebben als zij met hun manifest: meer aandacht vragen voor ouderen.’

“We laten een ander geluid horen. Het is het geluid van de bewoners zelf, dat maakt dit boek uniek.”

Lauke: ‘Hoe het beeld in de media over verpleeghuiszorg was, merkten we trouwens tijdens onze studie. We hadden de afspraak dat iedereen iedere week een bericht uit de media meenam naar college. In de berichtgeving ontdekten we al snel een patroon: het ging voornamelijk over wat er niet goed ging in de verpleeghuiszorg. Een onterecht beeld naar onze mening want we hebben de beste ouderenzorg van de wereld. Verpleeghuizen in Nederland zijn over het algemeen van hoog niveau en Nederland is het enige land die een specialist ouderengeneeskunde heeft. Promovenda Hanneke Beerens stelde ook terecht dat Nederland kampioen dementiezorg is. Natuurlijk is het overheidsbeleid dat erop gericht is mensen ook bij toenemende kwetsbaarheid langer thuis te laten wonen wel een issue. Samenwerking tussen de specialist ouderenzorg en de huisarts kan een belangrijke rol spelen om hieraan op de goede manier invulling te geven. Ook is het goed dat nu extra geld beschikbaar komt voor verpleeghuizen. Dit geeft huizen de ruimte om te doen wat bewoners het belangrijkst vinden: inzetten op persoonlijke aandacht.’

Hoe kijken jullie in dat licht aan tegen de beslissing die nu is genomen om meer geld beschikbaar te stellen voor de verpleeghuiszorg?

Lauke: ‘Dat was ook nodig. Vroeger hoorde je nog wel eens dat iemand tien jaar in een verpleeghuis woonde, nu ligt het gemiddelde op negen maanden. Tegen de tijd dat iemand in het verpleeghuis komt is de zorgvraag erg complex. Dit móet zich vertalen in voldoende verpleegkundigen en verzorgenden om deze mensen de persoonlijke aandacht te geven die zij nodig hebben, en in ruimte voor het op peil houden van hun opleiding. Ook moeten er meer specialisten ouderengeneeskunde komen. Het aantal ouderen zal tot 2050 alleen maar verder stijgen.’

Freya: ‘Een deel van de persoonlijke aandacht voor deze mensen zal ook uit de maatschappij moeten komen. Ouderen zijn een onderdeel van de samenleving, maar staan toch veel te vaak aan de zijlijn. Een sociale stage voor jongeren zou ik beslist geen slecht idee vinden. Ook zou al vanaf de middelbare school veel meer aandacht kunnen worden gegeven aan ouderen. Een nieuwe vorm van maatschappijleer zeg maar. In ons boek komt een vrouw aan het woord die vertelt dat ze iedere vrijdag gaat werken in de stad. “Dat is echt mijn dag, die pakt niemand me af”, zegt ze.’

“Ook ouderen willen gewoon van betekenis zijn. Dat kan ook in heel kleine dingen zitten.”

Lauke: ‘Ook ouderen willen gewoon van betekenis zijn. Dat kan ook in heel kleine dingen zitten. Iedere dag even naar de overbuurvrouw gaan om haar gedag te zeggen bijvoorbeeld doet al veel tegen eenzaamheid. We weten dat eenzaamheid echt een probleem is onder ouderen. Een heel mooi voorbeeld om hiertegen op te treden hoorden we trouwens van specialist ouderenzorg Esther Bartholet. Haar uitgangspunt is dat het zinvoller is een oudere met ondergewicht een leuke plek om te eten te bieden dan zo iemand naar de diëtist sturen. Met dit in het achterhoofd zette ze in de oude pastorie in Velp Het Raadhuis op. Iedereen die daar komt is – al is het maar voor een heel kleine taak – vrijwilliger. Zo is een ontmoetingsplek gecreëerd, waar je bovendien ook nog van alles kunt doen. Tai-chi lessen bijvoorbeeld, als alternatief voor bezoek aan de fysiotherapeut. En dan na de les natuurlijk blijven hangen om gezamenlijk te eten. Een prachtige manier om ouderen terug midden in de samenleving te brengen.’

Terug naar het boek. Wat maakt de verhalen sterk?

Lauke: ‘Voor mij is dat toch vooral het feit dat het in de meeste gevallen de mensen zelf zijn die ze hebben opgetekend, vaak door ze zelf te schrijven en soms door zich te laten interviewen. Slechts in twee gevallen zijn het de mantelzorgers die het verhaal vertellen, omdat de persoon in kwestie dit zelf niet meer kon. Ook bijzonder is dat al die verhalen bij elkaar zo’n volledige dwarsdoorsnede geven van wat verpleeghuizen bieden. Het zijn niet alleen maar oude mensen. Zelf interviewde ik een man van 56 die een hersenbloeding heeft gehad. Hij vertelde enthousiast over het werk dat hij bij de VPRO had gedaan. Dan besef je dat verpleeghuisbewoners soms helemaal niet zo ver van jezelf af staan. Een ander verhaal dat me aangreep was dat van een vrouw die vertelde over de rouw van het naar een verpleeghuis verhuizen. Het verlies van je huis en veel van je spullen, en het confronterende besef dat mensen die de ruimte waarin je komt te wonen niet als jouw woning maar als hun werkomgeving zien.’

“Al die verhalen bij elkaar geven zo’n volledige dwarsdoorsnede van wat verpleeghuizen bieden. Het zijn niet alleen maar oude mensen.”

Freya: ‘De jongste is een vrouw met ziekte van Huntington, nog maar 45 jaar oud. Iemand die heel positief in het leven staat en onder andere zegt: “Waar ik het meest naar uitkijk is als mijn persoonlijk begeleider haar diploma haalt”. Dat zegt iets over de band tussen die twee. De oudste is een man van honderd die altijd in Nijmegen heeft gewoond. Hij vertelt dat hij niets heeft met die voltooid leven discussie. Hij heeft meegemaakt dat de Amerikanen voor hem vochten in de Tweede Wereldoorlog. En als mensen voor je leven hebben gevochten moet je niet over zoiets als voltooid leven klagen, vindt hij.’

Bewoners geven de kwaliteit van hun leven in het verpleeghuis gemiddeld een 7,6. Is dit geflatteerd door het gegeven dat ze in een afhankelijke positie verkeren?

Lauke: ‘Dat denk ik niet, want de gemiddelde Nederlander geeft zijn leven een 7,8. Er is dus nauwelijks verschil. Wat wel waar is, is dat mensen vooraf het beeld hebben dat het hen vreselijk lijkt om naar het verpleeghuis te moeten. Maar mensen zijn veel veerkrachtiger dan ze denken. Het zit niet in de woonomgeving, het is vooral de lichamelijke achteruitgang waar mensen wel eens somber van worden. Dat is ook logisch.’

Freya: ‘Sterker nog, het verpleeghuis kan ook steunend zijn. Je hebt er aanspraak van elkaar en van het team en zo nodig de geestelijk ondersteuner. Vergeet niet dat er onder ouderen thuis veel eenzaamheid is.’

Het boek Het verpleeghuis is het einde! beleefde zijn première tijdens het Landelijk congres Cliëntenraden 2017: Werk in uitvoering! op 9 oktober. De bezoekers ontvingen aan het einde van de dag een exemplaar. Alle verpleeghuizen in ons land krijgen een aantal exemplaren cadeau en ook de leden van de vaste Kamercommissie voor volksgezondheid ontvangen het boek. In gedrukte vorm gaat het boek 19,95 euro kosten. Het komt ook beschikbaar als download op de website www.hetverpleeghuisisheteinde.nl.

Door: Frank van Wijck

Meer weten

Reizende tentoonstelling
Het boek, dat al een tweede druk krijgt, wordt met een reizende fototentoonstelling door het land gepresenteerd. Tot eind november 2017 is deze te zien in St.Anna van zorgkoepel Sevagram. In dit verpleeghuis woont de oma van Lauke Bisschops, één van de schrijfsters van het boek. Het Limburgs Dagblad schreef een artikel over Lauke, het boek en haar oma.


Geplaatst op: 18 september 2017
Laatst gewijzigd op: 29 juli 2019