Sociale innovatie hoeft niet duurder te zijn

Sociale innovatie bij De Kuifmees. Links: woonbegeleider en verzorgende IG Thea Verhoef,. Rechts: manager Zorg en Welzijn Monique van Rijn

De traditionele verpleeghuiszorg is voor de toekomst onhoudbaar. Wat zijn alternatieven? Zorgorganisatie ZorgSpectrum zag dat sociale innovatie leidde tot een sfeer van meer aandacht, rust en werkplezier. En niet tot duurdere zorg. ‘Mensen die hier komen werken, willen niet meer weg.’

In de zoektocht naar verandering door ZorgSpectrum lag de focus in het begin op zorgtechnologie, maar gaandeweg hun proef werd duidelijk dat de essentie bij sociale innovatie is te vinden. Het leidde tot meer rust en aandacht, tot veel minder ziekteverzuim en tot een nieuwe visie op de werving van nieuwe medewerkers.

Over de pilot sociale innovatie

De proef werd gedaan bij een afdeling met 17 bewoners op locatie De Kuifmees van Zorgorganisatie ZorgSpectrum in Nieuwegein. Zij werkten hiervoor samen met Zorgorganisatie Vecht en IJssel en het zorgkantoor Zilveren Kruis. De Utrechtse collega-organisatie Vecht en IJssel heeft een soortgelijk traject doorlopen. Ook op initiatief van het zorgkantoor. De vernieuwingen sluiten aan bij de regiovisie.

Meer aandacht, rust en werkplezier

De sociale innovatie op de pilot-afdeling van zorgorganisatie ZorgSpectrum is strak ingekaderd:

  • Innovaties moeten aansluiten bij persoonsgerichte zorg.
  • Vernieuwing moet cliënten meer regie geven over hun eigen leven.
  • Digitale vernieuwingen moeten medewerkers concreet ontlasten.
  • Vernieuwingen moeten aansluiten bij ‘het nieuwe werken’, waarbij talenten belangrijker zijn dan diploma’s.
  • VIG-niveaus zijn niet langer bepalend bij werving en selectie.

Deze inkadering is effectief gebleken. Wat niet paste, werd niet uitgevoerd. Cruciaal is dat werken volgens deze kaders bij De Kuifmees leidde tot een sfeer van meer aandacht, meer rust, meer werkplezier. En niet tot duurdere zorg.

Regionale inspiratieraad

De innovatie in Utrecht staat niet op zichzelf. Het is geënt op de regiovisie, waarin samenwerking, arbeidsmarkt, zorginnovatie en betaalbare oplossingen een centrale rol spelen. Ook de betrokkenheid van het zorgkantoor heeft alles te maken met de vertaalslag van dit soort innovaties naar de zorgcollega’s in de regio. Een inspiratieraad versterkt de regionale impact.

Projectmanager Najla van Veen van ZorgSpectrum over deze inspiratieraad: ‘Het helpt bij de regionale toepasbaarheid van onze ervaringen.’ In de raad zitten het zorgkantoor, iemand van beroepsvereniging V&VN, Be Bright consultancy (strategie en innovatie in de zorg), ICT&Health (innovatieplatform) en toezichthouders.

Najla: ‘Een steeds wisselende vertegenwoordiging van onze eigen zorgprofessionals en manager, HR en ICT sluiten aan om de dilemma’s en aanpak te bespreken. Allemaal om ervoor te zorgen dat onze opgedane kennis ook regionaal en landelijk van nut kan zijn.’

Het nieuwe werken

Een belangrijk onderdeel van sociale innovatie op De Kuifmees was ‘het nieuwe werken’. Niet langer was het diploma van de medewerker of het functieniveau bepalend voor het werk op de afdeling. Talent en voorkeuren werden belangrijker. Evenals de insteek dat in principe iedereen samen met bewoners leuke dingen moet kunnen doen. Niet alleen de welzijnsmedewerker en activiteitenbegeleider dus.

Manager Zorg en Welzijn Monique van Rijn: ‘Iedereen voelde zich voorheen voor van alles verantwoordelijk. Door die drukte raakten collega’s overprikkeld. Hoe moet dat dan wel niet aanvoelen voor de bewoners? Want die merken die permanente stress ook. Nu gaat het anders.’

Specialist of generalist

‘We ontdekten dat er activiteiten zijn die iedereen kan doen’, zegt Monique. ‘Iemand ondersteunen bij het bereiden van de maaltijd, bijvoorbeeld. Daar is niet per se een diploma voor nodig. We hebben veel meer op talenten ingezet, dus op zaken die mensen leuk vinden om te doen en die ze ook goed doen. We hebben de activiteiten uit de takenlijst gecombineerd met categorieën collega’s. Ben je een specialist (bevoegd en bekwaam), T-shaped (generalist met extra bekwaamheden) of een generalist? Met dit soort nieuwe indelingen kwam er al bouwende veel meer ruimte om medewerkers werk te laten doen dat bij ze paste.’

Traditionele functies loslaten

Door ‘het nieuwe werken’ hebben ze bij De Kuifmees traditionele functies losgelaten. ‘We zijn anders naar onze personeelsformatie gaan kijken en zijn anders gaan werven’, vertelt Monique. ‘Welk type collega’s hebben we nodig? Dat is belangrijker dan kijken naar diploma’s en functieniveaus. Allerlei basiskennis kunnen we nieuwkomers makkelijk aanleren. Wat niet kan worden aangeleerd, is dat je snapt wat persoonsgerichte zorg inhoudt en dat je onze visie begrijpt en letterlijk doorleeft.’

‘Mensen die hier komen werken, willen niet meer weg’

Najla van Veen, projectmanager

‘Die spirit slaat aan’, benadrukt Najla. ‘Mensen die hier komen werken, willen niet meer weg. Er is nauwelijks verloop en er zijn geen vacatures. In de pilot-periode bleek ons ziekteverzuim 60 procent onder het landelijk gemiddelde te liggen.’

Geld anders besteden

Monique over de arbeidsmarktcomponent tijdens de pilot: ‘Alle zorgorganisaties zijn bezig met de complexe puzzel omtrent arbeidsmarkttekorten, groeiende zorgvraag en anders organiseren van werk. Wij zijn blij dat we samen met de zorgprofessionals een passend puzzelstuk hebben weten te vinden en leggen het graag in de grote regionale en landelijke puzzel.’

Het passende onderdeel van de puzzel is niet duurder. ‘Het nieuwe werken’ op De Kuifmees leidt er ook toe dat geld anders wordt besteed. Najla: ‘We gaan niet minder uren draaien, maar wel in een andere mix. Het geld wordt dus anders besteed, meer gericht op bewoners. Is meer dure mensen beter voor de kwaliteit? Doen we het goed als de verpleegkundige zorg oké is? Het verhaal is dus veel breder en dat hoeft niet meer geld te kosten.’

‘Sociale innovatie leer je niet op een dag. Je moet het eerst ervaren en voelen’

Najla van Veen, projectmanager

Sociale innovatie regionaal kopiëren

Eind juni is de tien weken durende pilot geëvalueerd. Dat De Kuifmees op deze manier doorgaat, staat vast. Kunnen collega-organisaties in de regio en elders deze werkwijze overnemen? ‘Daar hopen we op’, zegt Monique. Maar het gaat niet vanzelf. Invoeren in een andere organisatie gaat stap voor stap en moet passen bij de betreffende afdeling. Ook moet elke volgende afdeling samen met de zorgprofessionals een eigen lijst met activiteiten maken en die combineren met talenten, ervaring en voorkeuren van medewerkers. Dat is voor elke afdeling anders. Maar als je met deze stappen rekening houdt, kunnen andere organisaties ook baat hebben bij deze manier van werken.’

‘Sociale innovatie leer je niet op een dag of door een rapport te lezen’, besluit Najla. ‘Je kunt niet morgen starten. Je moet het eerst ervaren en voelen. Draai mee, probeer het uit, wees ambassadeur en leer van je fouten. Monique en ik willen graag onze kennis delen.’

Door Rob van Es

Meer lezen

Bekijk ook deze artikelen:

Geplaatst op: 30 augustus 2022
Laatst gewijzigd op: 2 september 2022