Seksuele diversiteit nog vaak taboe in zorginstellingen

SVRZ Ter Valcke in Goes won eind 2017 de Zeeuwse Parel voor de aandacht die het verpleeghuis besteedt aan seksuele diversiteit. Ter Valcke heeft 236 cliënten waarvan er 157 op de hoofdlocatie in Goes wonen. Er werken ruim 500 medewerkers. Het aantal lesbische vrouwen, homoseksuele mannen, biseksuele mensen en transgenders (LHBT) onder de cliënten is echter onbekend. Van de medewerkers zijn naar schatting 20 tot 30 mensen niet heteroseksueel.

Verpleeghuis en seksualiteit

Dat zijn enkele cijfers, nu de ‘zachte’ kant van het verhaal, die wordt verteld door locatiemanager Jacqueline van den Hil, teamleider welzijn Annemarie van Keulen en medewerker zorg Corina Davidse. ‘Het is natuurlijk duidelijk dat seksualiteit niet ophoudt wanneer iemand naar een verpleeghuis verhuist’, zegt Jacqueline. ‘Maar eigenlijk denkt iedereen dan aan heteroseksualiteit. Roze ouderen zijn onzichtbaar. Annemarie is een sterke voorvechter om seksuele diversiteit bespreekbaar te maken.’

Anders zijn dan de norm

‘Als je niet jezelf kunt zijn, of het gevoel hebt dat je het niet mag zijn omdat je seksuele geaardheid anders is dan de norm, dan kun je je nooit prettig voelen’, verklaart Annemarie haar betrokkenheid. ‘Ik heb dat gezien bij een vriendin die lesbisch is. Het heeft dus alles te maken met welzijn, goed voor jezelf zorgen en gelijkheid. Je seksuele geaardheid zou niet uit mogen maken en je ook niet mogen hinderen, of je hier nu woont of werkt of vrijwilliger bent.’

Regenboogvlag

Sinds 2016 hangt SVRZ Ter Valcke op 11 oktober, internationale “Coming-out Day” de Regenboogvlag uit, symbool van de LHBT-beweging. In 2017 waren er al heel wat minder vragen van bewoners over de vlag. Jacqueline: ‘Dat mensen weten waarvoor de vlag er hangt, betekent niet dat we klaar zijn. We ervaren geen echte weerstand, maar bewoners voelen zich waarschijnlijk nog onvoldoende vrij om over een andere dan een heteroseksuele geaardheid te bespreken. Het is een langzaam proces dat eigenlijk als een sneeuwbal moet gaan werken.’

Tour d’Amour

Jacqueline en Annemarie zorgen ervoor dat de sneeuwbal wat meer vaart krijgt. Zo hebben ze in 2017 verschillende keren en voor verschillende doelgroepen – cliënten, vrijwilligers, wijkbewoners, verzorgenden – Eveline van de Putte uitgenodigd met haar Tour d’Amour. Annemarie: ‘Zij schreef het boek “Stormachtig Stil, Levensverhalen van roze ouderen” en praat erover tijdens haar Tour d’Amour. Op die manier maakt zij het bestaan van de zogenoemde roze (LHBT) ouderen zichtbaar en bespreekbaar. Maar het blijft voor sommige mensen een lastig onderwerp. Je moet ook respecteren dat mensen er niet over willen praten.’

Wel of niet bespreekbaar

Toch merkt Jacqueline dat als je individueel het gesprek aangaat, mensen er wel open voor staan, zonder zich overigens echt bloot te geven. En datzelfde hoort zij van de geestelijk verzorgende. Ook Corina heeft die ervaring: ‘Mensen vertellen heel veel tijdens de verzorging, in elk geval aan mij. Maar dat is tussen ons, dat komt niet verder. In onze teambesprekingen wordt over seksuele geaardheid niet gesproken. Dat hoeft ook niet per se, maar je weet dus ook niet of iemand ermee worstelt.’

Zelf probeert ze mensen zo open mogelijk tegemoet te treden. ‘Voorheen vroeg ik tijdens het opnamegesprek of de nieuwe bewoner getrouwd was en kinderen had. Nu vraag ik of de nieuwe bewoner een relatie heeft, iemand heeft die hem of haar dierbaar is. Zo’n vraag stuurt niet in de richting van een heteroseksuele relatie. Toch, ook als je laat zien dat je ervoor openstaat, blijft het een moeilijk onderwerp. Ouderen hebben hun gevoelens vaak zo lang verborgen moeten houden.’
‘Eigenlijk zou het geen onderwerp moeten zijn, bij hetero’s leggen we ook geen nadruk op hun geaardheid’, vindt Annemarie. ‘Maar zolang heteroseksualiteit de norm is, blijft seksuele diversiteit een noodzakelijk gespreksonderwerp.’

Verharding in de maatschappij

De drie vrouwen realiseren zich dat ze eigenlijk anticyclisch bezig zijn. Immers, de maatschappij verhardt op dit onderwerp, LHBT’ers hebben het moeilijk. Vrijwel niemand durft hand in hand over straat te lopen, geweld lijkt toe te nemen. ‘Ik hoor van travestieten dat zij, in tegenstelling tot 10 jaar geleden, niet meer in Amsterdam over straat durven’, vertelt Jacqueline. ‘In de zorg lijkt er meer begrip te zijn voor LHBT’ers.’
Corina: ‘Het gaat om respect voor elkaars opvattingen, je hoeft er niet in mee te gaan. Als je een geloof aanhangt dat geen ruimte biedt voor een andere geaardheid, betekent dat nog niet dat je mensen niet kunt respecteren om wie ze zijn.’

Zeeuwse Parel

Dat Ter Valcke de Zeeuwse Parel won, Bertie Steur (oud-deelnemer Boer Zoekt Vrouw, red) reikte de parel uit, heeft effect op de bewustwording. Jacqueline: ‘Het kunstwerk staat op de balie bij de receptie. Binnen twee dagen lag er een korte uitleg bij omdat mensen bleven vragen waarvoor het was. Omroep Zeeland besteedde er aandacht aan en we voelen het echt als een opsteker dat een verpleeghuis de prijs won.’
Een van de andere genomineerden voor de Zeeuwse Parel was Zorggroep Ter Weel, ook uit Goes. Inmiddels werken beide zorgorganisaties samen om een programma voor 11 oktober 2018 op te stellen rond het thema van de Coming-out Day. ‘En we blijven in gesprek over seksualiteit’, zegt Annemarie. ‘Zo hebben we op onze locatie SVRZ Erasmuspark de Lentekriebels georganiseerd waar jongeren met ouderen in gesprek gingen over seksualiteit.’

Sneeuwbaleffect

De Regenboogvlag krijgt uitbreiding. ‘Toen hij vorig jaar hing, heb ik er een tweet aan gewijd’, vertelt Jacqueline. ‘Dat werd door de media opgepakt en dat leidde weer tot vragen over de vlag bij ons servicecentrum. Inmiddels willen heel wat locaties van SVRZ de Regenboogvlag in oktober ophangen. Ook locaties waar het om religieuze redenen moeilijk ligt, denken ze er in elk geval over na. Dat is het sneeuwbaleffect.’

Roze Loper

Inmiddels heeft SVRZ Ter Valcke zich ingeschreven voor een audit voor de Roze Loper, het certificaat voor woonzorg-, thuiszorg- en welzijnsinstellingen die aandacht besteden aan seksuele diversiteit bij cliënten en professionals. Jacqueline: ‘We hebben de Zeeuwse Parel gewonnen, dat vraagt om een vervolg. Al onze kernwaarden omvatten de openheid die de Roze Loper voorstaat. Als we het certificaat krijgen, is dat een mooi moment om opnieuw het gesprek aan te gaan.’

Interview door Inge Heuff

Meer weten

 

Geplaatst op: 8 mei 2018
Laatst gewijzigd op: 26 juli 2019