Methodisch werken, is zo eenvoudig nog niet

Dit verhaal komt voort uit de ervaringen van Waardigheid en trots-coaches bij de ondersteuning van verpleeghuizen met een kwaliteitsvraagstuk. Dit verhaal is onderdeel van het dossier ‘Werken aan verandering’ – deel 5. Basis op orde.

In het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg wordt methodisch werken de basis van verpleeghuiszorg genoemd. Dat goed voor elkaar krijgen is echter nog niet zo makkelijk. Voor veel zorgverleners is het een abstract begrip. Zij zien het als iets dat ook nog moet en niet als uitgangspunt van zorgverlening; het is een sluitpost in hun dagelijks handelen. En dat terwijl methodisch werken zich uitstekend leent om persoonsgerichte zorg vorm te geven. Wat wil die cliënt? Wat heeft hij nodig? Hoe gaan we dat ten uitvoer brengen? Wat kan er in onze organisatie? Welke afspraken maken we? En hoe blijven we dat doorlopend monitoren? Allemaal vragen die bij methodisch werken én bij persoonsgerichte zorg moeten worden gesteld.

Definitie methodisch werken

Er zijn verschillende termen in omloop als het gaat om methodisch werken: klinisch redeneren, verpleegkundig redeneren, methodisch handelen, planmatig werken. Welke term of welke definitie je ook gebruikt, het overkoepelende thema is systematisch denken en handelen. Lambregts et al. geven in Leren van de toekomst (2012) een mooie definitie van klinisch redeneren die ook past op methodisch werken: “Klinisch redeneren is het continue proces van gegevensverzameling en analyse gericht op de vragen en problemen van een individu en diens naasten, in relatie tot ziekte en gezondheid. Het continue cyclisch proces van redeneren omvat risico-inschatting, vroegsignalering, probleemherkenning, interventie en monitoring”.

PDCA-cyclus

Een kenmerk van methodisch werken is dat het cyclisch is: plan – do – check – act. Of om in zorgtermen te spreken: gegevens verzamelen, problemen vaststellen, doelen vaststellen, interventies vaststellen, uitvoeren, evalueren en bijstellen. Met name die laatste stappen, evalueren en bijstellen, blijven soms onderbelicht.

Waarom is methodisch werken zo moeilijk? Omdat het veel meer is dan de PDCA-cyclus rond krijgen. Het is een complex proces dat inzicht, deskundigheid en een kritische kijk vraagt. Wat komt er zoal bij kijken?

Deskundigheid

Methodisch werken vergt deskundigheid op veel terreinen:

  • Kennis: fysiologie, anatomie, ziektebeelden en aandoeningen, actuele richtlijnen en standaarden, ethische kennis.
  • Vaardigheden: verpleegtechnische en verzorgende handelingen, communicatieve vaardigheden, observatie- en signaleringsvaardigheden.
  • Attitude: empathie, respect, professionele houding, afstand en nabijheid.

Voortdurende alertheid

Methodisch werken is voortdurend alert zijn, continu kijken en luisteren naar de cliënt, elke dag weer met een frisse blik naar bewoners, collega’s en jezelf kijken. De kunst van het observeren moet elke zorgverlener onder de knie hebben. Maar ook scherp naar elkaar zijn, elkaar bevragen. En dat is soms lastig wanneer je een groot deel van de dag alleen op een groep staat.

Bewustzijn

Methodisch werken is ook je bewust zijn van waar je mee bezig bent en kritisch naar jezelf kunnen kijken. Ben ik wel bekwaam genoeg om deze zorg te verlenen? Pas ik de juiste kennis en standaarden toe?

Samenhang

Methodisch werken is samenhang aanbrengen. Er is een verband tussen de verschillende onderdelen van het proces:

  • Bij de zorgverlening voer je niet alleen de afgesproken interventies uit, maar je houdt ook rekening met wat de cliënt mankeert en wat hij wil.
  • Bij de zorgverlening opgemerkte risico’s zet je om in interventies.
  • Bij de zorgverlening gesignaleerde verslechtering leidt tot aanpassing van de doelen.
  • Aanpassing van de doelen leidt tot aanpassing van de interventies.

Rapportage en overdracht

Zorg verlenen doe je niet alleen. Goede rapportage en overdracht zijn van essentieel belang om collega’s te informeren, maar ook om het verloop van het zorgproces te volgen. Klopt wat ik gesignaleerd heb? Is mijn niet-pluisgevoel juist? Is een bepaalde gebeurtenis eenmalig of structureel? Wie heeft actie ondernomen? Of moet er nog actie ondernomen worden? Is er al overleg geweest met de arts? Praat met elkaar en schrijf het op! Het zorgleefplan is geen administratieve en bureaucratische verplichting maar een heel belangrijk hulpmiddel bij goede zorg. Daar vind je informatie over de cliënt, daar vind je de afspraken, daar zie je de voortgang, daar zie je de risico’s opdoemen.

Afstemming

Hoeveel mensen zijn er wel niet betrokken bij de zorg voor die ene cliënt? Wie zorgt voor afstemming tussen al deze mensen? Is iedereen op de hoogte van elkaars werk? Voortdurend komt er nieuwe informatie het zorgproces binnen. Dit moet verweven worden in de zorg, in het methodisch werken. Maar wie doet dat? Wie zet de stap om dat te organiseren, om de zorg aan te passen, om in te schatten wat die nieuwe info betekent voor de cliënt, voor de zorgverlening, voor alle betrokkenen?

Kortom, methodisch werken vraagt een vakbekwame duizendpoot die ook nog kan reflecteren en kan inschatten wanneer ze ergens niet bekwaam in is.

Meer weten

Geplaatst op: 3 oktober 2017
Laatst gewijzigd op: 19 november 2019