‘Een week in Liduina’ brengt medewerkers en familie dichter bij elkaar

Wat vinden medewerkers zelf eigenlijk belangrijk in hun werk? En weten familieleden wel wat er allemaal gebeurt in een verpleeghuis? Tijdens de training ‘Een week in…’ leren medewerkers geluksmomentjes te fotograferen waar ze met trots naar kijken. Via het weekbord vinden de mooiste foto’s hun weg naar bewoners en familie. Locatiemanager Christien Baas: ‘Medewerkers staan meer stil bij die kleine momenten die zo belangrijk zijn.’

Zien en gezien worden

Toen Rik Moonen, oprichter van Stadstrainers, samen met zijn collega Cies de Theije een familieavond bij verpleeghuis Liduina bijwoonde, vielen hen twee dingen op. ‘Medewerkers willen heel graag laten zien dat ze hun best doen voor de bewoners. Haast te graag, vonden we, krijgen ze misschien niet genoeg waardering voor hun werk? En de aanwezige familie had geen compleet beeld van wat er allemaal in een verpleeghuis gebeurt. Bewoners van Liduina kunnen dat meestal niet meer goed zelf vertellen. Als een familielid om 17 uur binnenkomt en vader of moeder ziet dutten in een stoel, bepaalt dat het beeld.’ Stadstrainers ontwikkelt al jaren trainingen over zien en gezien worden, voor stadsbewoners en professionals. Hij besloot een training voor medewerkers van een verpleeghuis te maken. ‘Een week in…’ was het resultaat.

Rik

Hier doe ik het voor

‘Ik geloof dat je alleen met echte aandacht iets bereikt’, zegt Rik. ‘Bij Liduina, maar ook breder in de zorg, kreeg ik de indruk dat medewerkers vanwege hoge werkdruk de laatste jaren heel erg achter hun werk hebben aangelopen. En niet de ruimte hadden om individueel en gezamenlijk stil te staan bij wat ze zelf belangrijk vinden in hun werk.’ ‘Een week in…’ is een interactieve training persoonsgerichte zorg, waarin de fotocamera een centrale rol heeft. In vier sessies leren medewerkers het dagelijks leven in het verpleeghuis vastleggen. ‘Medewerkers krijgen in toerbeurt een dag een camera mee. Die dag moeten ze in ieder geval één moment fotograferen dat er voor hen toe doet. Geluksmomentjes, waar ze met trots naar kijken.’ In de eerste bijeenkomst legt Rik de opdracht uit en krijgen de medewerkers tips over fotograferen. In de volgende sessies gaan de medewerkers steeds in op de verhalen die ze – via de foto’s – meebrengen.

Hier en nu

Bijzonder aan de foto’s en verhalen is dat ze over het hier en nu gaan. ‘In de laatste fase van een leven gaat het vaak over vroeger’, vertelt Rik. ‘Ook familieleden hebben het altijd over hoe vader of moeder vroeger was. Er wordt te weinig stilgestaan bij de waardevolle momenten in het huidige leven van een bewoner. Terwijl die er wel degelijk zijn, de foto’s maken ze zichtbaar.’ Vanaf bijeenkomst twee hangen de medewerkers de mooiste foto’s op, op een speciaal weekbord in de hal. ‘En daar reageert de familie op. De foto’s zijn niet alleen informatief – familieleden zijn veel beter op de hoogte van wat er allemaal gebeurt in huis – ze verdiepen ook het contact met de familie.’

Zelfvertrouwen

De vierde en laatste bijeenkomst maken alle deelnemers een affiche, met een foto van hun mooiste geluksmomentje en een korte tekst over hun rol in het verpleeghuis. Rik: ‘Veel medewerkers zijn te bescheiden over wat ze doen voor de bewoners en over hun eigen kwaliteiten. We vragen elke deelnemer om zijn eigen affiche te presenteren voor de groep en vooral in te gaan op wie ze zijn en wat ze toevoegen. Zo raken ze die bescheidenheid een beetje kwijt. En door ook de andere deelnemers erbij te betrekken – ze mogen aangeven wat volgens hen de toegevoegde waarde van de presenterende collega is – krijgt het zelfvertrouwen van medewerkers een enorme boost.’

Fotoalbum

De medewerkers van Liduina hebben de training afgesloten en gaan nu zelfstandig verder met fotograferen. Dat is niet altijd makkelijk, maar gaandeweg de training werkte Rik allerlei ideeën uit om ook dat proces te ondersteunen. ‘In iedere groep wijzen we iemand aan voor de planning en we dagen de organisatie uit om meer met de foto’s te doen, zodat het blijft leven.’ Een organisatie kan bijvoorbeeld elk jaar de tien mooiste foto’s op groot formaat laten afdrukken en in huis exposeren. ‘Ook heel leuk is het fotoalbum dat nu al bij de meeste bewoners van Liduina op de kamer ligt. Hier stoppen de medewerkers de foto’s van de bewoner in nadat ze op het weekbord hebben gehangen. Zodat de familie ze ook nog eens rustig kan bekijken en er samen met de bewoner over kan praten. En als een bewoner overlijdt, is het album een mooi aandenken aan de laatste levensfase van vader of moeder.’

Stadstrainers – ‘Een week in…’
‘Een week in…’ werd ontwikkeld door Stadstrainers. ‘Uitgangspunt van Stadstrainers is dat iedere stadsbewoner zich als mens gezien en gehoord wil en moet voelen’, aldus Stadstrainers-voorman Rik Moonen. ‘Contact staat daarbij centraal. Echt contact, belangeloos contact. In onze trainingen wordt vaak gewerkt met fotografie. De opdrachten aan de groepen variëren, al naar gelang de achtergrond van de deelnemers: “ga in gesprek met een onbekende en maak een foto van hem of haar” of “leg een week lang vast wat jij mooi en belangrijk vindt”. De rode draad is het persoonlijke verhaal van de deelnemer. Want deelnemers komen allemaal terug met foto’s én een verhaal. Door zo’n persoonlijk verhaal te delen met een groep en leuke reacties te krijgen groeit het zelfvertrouwen van de deelnemers.’ Stadstrainers werkte eerder met eenzame ouderen in Rotterdam, thuiswonende ouderen met een lichte vorm van dementie in Wageningen en met dak- en thuislozen in Amsterdam. In verpleeghuis Liduina ging Rik met de medewerkers aan de slag. Vanuit de gedachte dat medewerkers te weinig tijd vinden voor het persoonlijke verhaal, van bewoners én van henzelf. ‘Een week in…’ neemt beide invalshoeken mee. Kijk voor meer informatie op stadstrainers.nl 

Kleine interacties

Locatiemanager Christien Baas is enthousiast. ‘Het is een bijzonder project door een bijzonder persoon. Riks boodschap is “verbinden” en daar slaagt hij in. Achter de toch wel gesloten deuren van een verpleeghuis gebeuren mooie dingen. En dan bedoel ik niet zozeer de grote activiteiten – hoewel die ook heel leuk zijn – maar juist de kleine interacties, de glimlachjes van de bewoners. Rik brengt die in beeld.’ Blij is Christien ook met de aandacht voor het zelfvertrouwen van de medewerkers. ‘Ik ben hartstikke trots op ze, maar vind het vooral belangrijk dat ze zelf beseffen wat ze bijdragen. “Een week in…” draagt daaraan bij.’

Gewoonte

Christien erkent dat in zorgland de reactie vaak is ‘daar hebben we geen tijd voor’. ‘Daarom is het belangrijk dat het een gewoonte wordt. Dat medewerkers ervaren dat het geen tijd kost om die mooie momenten even vast te leggen. Dat doen ze privé met hun telefoon ook!’ Toch koos Liduina er bewust voor om in het verpleeghuis met camera’s te werken. ‘We dragen hier uit dat we het gebruik van de privételefoon zoveel mogelijk willen beperken. Dan is het natuurlijk gek om het – als het ons goed uitkomt – opeens wel toe te staan. Bovendien willen sommige medewerkers werk en privé liever gescheiden houden.’

christien

Ethische vraagstukken

Sinds de training is afgesloten verschijnen de foto’s wat onregelmatiger op het weekbord, maar de medewerkers pakken het toch telkens weer op. Christien: ‘Medewerkers staan meer stil bij die kleine momenten die zo belangrijk zijn. Dat is zo mooi. Ik geniet dagelijks van de foto’s die ze maken. En passant hebben de medewerkers ook nog wat over fotografie geleerd, is er aan teambuilding gedaan en hebben ze stilgestaan bij ethische vraagstukken. Zoals: kun je een bewoner met een slab om fotograferen? Samen ontdekken ze dat dat eigenlijk niet handig is. Voor familie kan dat beeld heel confronterend zijn. Dat geldt ook voor een foto van een bewoner die heerlijk een Zwarte Piet zit te kleuren. Daar moet je over nadenken, want de foto’s hangen wel in de hal.’

In Liduina deden aan de training niet alleen zorgmedewerkers, maar ook huishoudelijk medewerkers, medewerkers uit de keuken, de huismeester en een fysiotherapeut mee. ‘Dat vond ik heel waardevol’, besluit Christien. ‘Ik gun het alle medewerkers om te laten zien hoe zij bijdragen aan de kwaliteit van leven van onze bewoners. Een mooi opgemaakt bed en een schone kamer zijn ook belangrijk. Dat moeten we niet vergeten. Organisaties zijn nog wel eens te veel gericht op zorg, zorg, zorg.’

Geluksmomentjes

Helpende Veronique Lagendijk: ‘Het zijn vaak momenten die je anders vergeet’
‘Ik vond het heel leerzaam om zo bewust bezig te zijn met mooie momenten, voor de bewoners, maar ook voor mijzelf. Want het zijn vaak momenten die je anders vergeet, waar je gewoon aan voorbijgaat. Dat komt doordat het kleine dingen zijn. Terwijl je aan de schittering in de ogen van de bewoners ziet hoe zij het beleven. Als je er eenmaal bewust van bent, zijn er veel voorbeelden. Twee bewoners die gezellig zitten te kletsen met elkaar. Of bewoners die ondanks hun hoge leeftijd interesse hebben in het nieuws, de krant lezen of een puzzeltje doen. Dingen die wij misschien vanzelfsprekend vinden, maar voor bewoners heel waardevol zijn. Fotograferen heb ik altijd al leuk gevonden, op vakantie of als ik een dagje weg ben. Nu heeft het mij echt geholpen om anders te gaan kijken.’

Het geluksmomentje van Veronique:
‘Een bewoner zat heerlijk te genieten van zijn Advocaatje met slagroom. Hij bleef me maar bedanken: “Zuster wat lief, wat worden we hier toch verwend.” Voor ons is het maar een schaaltje met advocaat, voor meneer was het een traktatie. Dit is precies waarom ik dit werk ben gaan doen: om mensen in de laatste levensfase geluksmomentjes te kunnen bezorgen.’

Helpende Yvonne Pieterson: ‘Door de training zijn we bewuster gaan kijken’
‘Laatst was de broer van een van onze bewoners op bezoek. Zij heeft dementie en hij vindt de drempel om zijn zus te bezoeken hoog. Dus toen hij er was, heb ik onmiddellijk van het moment gebruikgemaakt. Ik vroeg hem of ik een foto van hem zijn zus mocht maken. Dat vonden ze allebei een geweldig idee. Ik heb de foto direct uitgeprint en aan hem meegegeven, een mooie herinnering. Bij mevrouw hangt de foto boven het bed. Dat vond ik echt een geluksmoment. Met foto’s kun je mooie dingen bereiken. Ik vind het zo leuk dat we door deze training bewuster zijn gaan kijken. Ik gebruik de camera veel. Zoveel dingen zijn de moeite van het fotograferen waard! Van activiteiten, zoals de modeshow die Liduina een tijdje geleden organiseerde, maak ik vaak een collage. Zodat de bewoners erover kunnen vertellen als hun familie er is. Maar ook kleine momenten leg ik graag vast. Daar ben ik nu veel meer op gespitst. Gewoon, als een bewoner vrolijk is bijvoorbeeld. Dan haal ik snel de camera.’

Yvonne met bewoonster

Het geluksmomentje van Yvonne
‘Ik werk altijd op de huiskamer. Ik ben er voor de bewoners, om spelletjes te doen, ze iets leuks te bieden. Want aandacht is zo belangrijk. En daar hoort ook een knuffel bij. Die geef ik de bewoners dan ook regelmatig. Daar word ik zelf ook blij van.’

Meer weten

Dit artikel is onderdeel van het e-magazine Doen!
Hogeschool Inholland, Zonnehuisgroep Amstelland en De Wever hebben samen het e-magazine ‘Doen! Leren in de praktijk van de verpleeghuiszorg’ ontwikkeld. Het magazine laat zien hoe studenten en medewerkers van elkaar kunnen leren, om zo de beste zorg aan de bewoners te geven. Maar biedt ook  inspiratie voor andere zorgorganisaties en onderwijsinstellingen, om ook aan de slag te gaan met leren in de praktijk van de verpleeghuiszorg!


Geplaatst op: 1 oktober 2018
Laatst gewijzigd op: 14 januari 2019