Arbeidsmarktanalyse legt de basis voor regionale aanpak personeelsproblematiek

De deskundigheid van de huidige en toekomstige medewerkers in de verpleeghuissector moet aansluiten op de cliëntvraag en -behoeften. Staatssecretaris Martin van Rijn heeft hierom een plan van aanpak gepresenteerd dat hierin op regioniveau voorziet. Hierbij zijn alle relevante partijen betrokken – verpleeghuizen, zorgkantoren, werkgeversorganisaties en opleidingsinstituten – en Waardigheid en trots heeft de taak om samen met deze partijen tot een werkbare opzet te komen.

Als een probleem in de zorg wordt gesignaleerd, wordt nogal eens een landelijke aanpak voorgesteld om het op te lossen. Maar als het om personele inzet gaat en om het deskundigheidsniveau dat van die mensen mag worden verwacht, werkt dit niet, stelt Jan Verschuren. ‘De regionale verschillen zijn enorm’, zegt hij. ‘In Groningen is de vergrijzing ingrijpend en trekken de jongeren weg. In de grote steden spelen weer heel andere problemen en in Zeeland ook weer. Problemen op personeelsgebied spelen overal in het land, maar ze kennen overal een andere achtergrond en kunnen daarom alleen succesvol worden aangepakt als met die regionale verschillen rekening wordt gehouden.’

Verschuren is themacoördinator voor het programma Waardigheid en trots bij Vilans en is in het kader van het plan van aanpak dat Van Rijn presenteerde aangesteld om de arbeidsmarkt in de diverse regio’s in ons land in kaart te brengen en oplossingen te faciliteren. ‘Om recht te doen aan de regionale verschillen moet je langs verschillende lijnen te werk gaan’, zegt hij. ‘Je moet gebruikmaken van de zorgkantoorregio’s om de zorgkantoren een regionale arbeidsmarktanalyse te laten maken en bij die analyse moet je de werkgevers betrekken, want die kennen de regionale ontwikkelingen. Daarnaast moet je de instellingen vragen tegen welke problemen ze aanlopen en je moet de ROC’s vragen welke samenwerkingsverbanden met de zorgaanbieders bestaan en welke blinde vlekken ze zien.’

Jan Verschuren, themacoördinator Waardigheid en trots
‘De regionale verschillen zijn enorm. Een landelijke aanpak rondom personele inzet en het deskundigheidsniveau werkt dan ook niet. In Groningen is de vergrijzing ingrijpend en trekken jongeren weg. In de grote steden spelen weer hele andere problemen.’

Urgentiebesef

Natuurlijk is een arbeidsmarktanalyse niet nieuw. ‘Maar in die eerdere gevallen waren de zorgkantoren nergens bij betrokken’, zegt Verschuren. ‘Nu ben ik met de grote vier gaan praten en op basis van de analyses die zij nu wel hebben aangeleverd, is per regio één document ontstaan waarin hun analyses zijn gekoppeld aan die van de andere partijen.’

Waarom zei Menzis direct ja toen de vraag werd gesteld? ‘Wij waren heel blij met die vraag, want er was urgentie’, zegt Jan Megens, manager Wlz bij Menzis. ‘En wij hebben zorgplicht en hebben dus een verantwoordelijkheid in het bieden van continuïteit van zorg. Als een regio onder druk staat, is het ook voor ons van belang om te weten wat daarvan de achtergrond is. In het geval van de Groningse situatie heeft dit te maken met de ontvolking van het platteland, de vergrijzing, de opleidingscapaciteit en de bereidheid van mensen om in de ouderenzorg te gaan werken. Vooral als het om hoger opgeleid zorgpersoneel gaat – verpleegkundigen niveau 4 en 5, specialisten ouderengeneeskunde – zitten we knel. Mensen met lagere SES zijn minder geïnteresseerd om in de ouderenzorg te gaan werken, en opvolging van huisartsen is moeilijk. Daarnaast scoort de provincie op werkloosheid, inkomen, opleidingsniveau en gezondheid slechter dan het landelijk gemiddelde. Ook zijn hier de immateriële gevolgen van de aardbevingsproblematiek voelbaar.’

Jan Megens, manager Wlz bij Menzis
‘Als zorgkantoor hebben wij een zorgplicht: het bieden van continuïteit van zorg. Als een regio onder druk staat, is het ook voor ons van belang om te weten wat daarvan de achtergrond is.’

Grote bereidheid tot meewerken aan arbeidsmarktanalyse

Op dezelfde manier wordt overal in het land op basis van de regionale situatie bekeken wat nodig is om ook in de toekomst te kunnen blijven voldoen aan de zorgvraag van de individuele bewoners. Verschuren fungeert als de olieman die alle partijen aan elkaar verbindt, en die zo nodig, dankzij de back-up van Brigitte Verhage van het ministerie van VWS (projectleider en nauw betrokken geweest bij de totstandkoming van het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg), gebruik kan maken van doorzettingsmacht om dit voor elkaar te krijgen. ‘Niet dat dit al ooit nodig is geweest’, zegt hij. ‘De partijen willen maar wat graag dat de problemen met de arbeidsmarktproblematiek in de ouderenzorg worden opgelost.’

In de Groningse regio heeft dit geleid tot een intentieverklaring voor een gezamenlijke aanpak waaraan niet alleen zeven Groningse zorgaanbieders en het zorgkantoor van Menzis hun naam hebben verbonden, maar ook de ministeries van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Onderwijs, Cultuur en Wetenschap én Volksgezondheid, Welzijn en Sport. ‘Wat ons nu te doen staat’, zegt Megens, ‘is de succesverhalen en de mooie kanten van werken in de ouderenzorg laten zien. De Drie Zusters zijn een heel mooi voorbeeld hierbij.’

- Jan Megens, manager Wlz Menzis
click to tweet Jan Megens @Menzis: Meewerken aan oplossing knelpunten #arbeidsmarkt ipv regels handhaven

Welke rol ziet hij hierbij weggelegd voor het zorgkantoor? ‘Het belangrijkste wat wij kunnen doen is meewerken aan het oplossen van knelpunten in plaats van regels handhaven’, zegt Megens. ‘Kijken welke oplossingen we bij elkaar kunnen brengen en zo nodig een extra incentive bieden in de vorm van financiering.’

Oplossingsgericht

Geld is echter niet de kern, benadruk Verschuren. ‘Oplossingen, daar gaat het om’, zegt hij. ‘En die creëer je door partijen bij elkaar te brengen en uit te gaan van de situatie die je op regionaal niveau aantreft. In alle regio’s zien we een groot enthousiasme om op deze manier de problematiek aan te pakken. Soms gaan gemeenten, zorgverzekeraars of welzijnsorganisaties aanhaken en ontstaan dus andere samenwerkingsverbanden dan in mijn oorspronkelijke opdracht, die puur betrekking had op de langdurige zorg in de Wlz. Dat is alleen maar mooi. We willen weliswaar geen Poolse landdag, maar we willen ook geen samenwerkingen tegenhouden die vanzelf ontstaan. Het gaat ons niet om instellingsbelangen, maar om het regionale belang voor de inwoners.’

Jan Verschuren, themacoördinator Waardigheid en trots
‘Geld is niet de kern. Oplossingen, daar gaat het om.’

In sommige regio’s is sprake van veel uitstroom uit de zorg. ‘Daar richten we ons erop om al aan de voorkant, dus tijdens de stageperiodes van de ROC’s de keuzemogelijkheden te laten zien die de zorg biedt’, zegt Verschuren. ‘Soms moet je daarbij een bestaande werkwijze loslaten. Dus: niet eerst een stage in het verpleeghuis – als de leerling nog weinig kennis heeft en dus weinig handelingsvrijheid krijgt – en pas verderop in de opleiding de ziekenhuisstage, als die kennis en dus die handelingsvrijheid veel groter zijn. Maar: direct vanaf het eerste jaar de helft van de stage in het ziekenhuis en de helft in het verpleeghuis. Dan zien leerlingen dat ze in het verpleeghuis veel meer handelingsvrijheid krijgen dan in het ziekenhuis en dan kantelt het beeld over wat de interessante werkplek is. Bovendien krijg je dan ook meteen een andere beeldvorming over verpleeghuiszorg. En soms gaan we nog een stap verder. In Drenthe bijvoorbeeld zoeken we ook naar mogelijkheden om perspectief te bieden aan partners van mensen die in de zorg werken, om te stimuleren dat mensen in de regio blijven wonen.’

Relatie met Waardigheid en trots

Megens benadrukt de relatie van het proces dat zich nu voltrekt met de doelstellingen van het programma Waardigheid en trots. ‘Een programma van VWS bedoeld om de cliëntbeleving van mensen in het verpleeghuis te stimuleren’, zegt hij. ‘Dit lukt niet zonder een oplossing te bieden voor het personeelsprobleem waarmee veel verpleeghuizen nu geconfronteerd worden. Dat probleem zijn we nu aan het tackelen en dat dit lijkt te gaan lukken. Natuurlijk heeft dat veel te maken met het feit dat we hierbij ondersteuning krijgen vanuit Den Haag. Onze problemen komen nu ook in Den Haag in beeld, dat biedt erkenning en ondersteuning. Die politieke aandacht zorgt ervoor dat Groningen weer in zichzelf gaat geloven, het geeft legitimiteit aan het project. Je ziet nu ook dat zorgaanbieders elkaar vinden en bereid zijn stappen te zetten, en dat de keten van opleiding naar beroep wordt versterkt. Alle partijen weten: alleen krijgen we het niet voor elkaar. Het urgentiebesef om dit samen wél te laten slagen is hoog.’

- Jan Verschuren, themacoördinator Waardigheid en trots
click to tweet Regionale #arbeidsmarkt in kaart brengen gaat in nauwe samenwerking met zorg, ROC’s & zorgkantoren

Interview door Frank van Wijck

Meer weten over de regionale arbeidsmarktanalyse


Geplaatst op: 27 juni 2017
Laatst gewijzigd op: 19 februari 2019