‘Al die dilemma’s. De buitenwereld weet niet hoeveel dilemma’s we tegenkomen.’

In gesprek met: Daphne Mensink, projectleider Radicale vernieuwing bij Sensire

Als ontwikkelaar en initiatiefneemster van DemenTalent komt Daphne Mensink over de vloer bij veel zorginstellingen. Traditionele en minder traditionele. “Soms hoor ik dan zeggen, dat het daar heel normaal is, dat bewoners met dementie naar het koor gaan en blijven tennissen. Bij ons is dat een radicale verandering.” Een gesprek met Daphne, per 1 juli 2017 aangesteld als projectleider Radicale vernieuwing bij Sensire, meandert tussen vragen, verwondering en dilemma’s. Soms resoluut, soms relativerend of vol twijfel. Wat is goed voor mensen die in de Lindenhof komen wonen, Sensire’s pilotlocatie in Vorden? En voor hun naasten? En wie bepaalt wat goed is? En als we mensen de ruimte geven om hun eigen leven te blijven leiden, wat moeten we dan als dat niet het leven is waar we zelf voor zouden kiezen?

Een faciliterende, innoverende, digitale organisatie

“Ik had echt een ambitie toen ik begon met deze opdracht. Ik kom uit de verpleeghuiswereld en ben daarna de extramurale kant uitgegaan. Wat ik altijd heel schrijnend vond, was de overgang van thuis wonen naar wonen in een verpleeghuis. Dat dan echt de deuren dichtgaan. Wat me aansprak in Sensire was het doel de bewoner burger te laten zijn van het dorp. Dat past bij mij en mijn ideeën. Ik had nog een bepaald beeld van die verpleeghuiszorg, omdat ik vooral veel traditionele verpleeghuizen van binnen zag, de paar uitzonderingen daargelaten. Ik had dus het gevoel dat er nog heel veel te doen viel. Maar toen ik bij Sensire binnenkwam en mensen sprak van opleiding, facilitair, de cliëntenraad en dergelijke, merkte ik dat ze allemaal heel sterk een visie hadden. Denken vanuit de bewoner, toe naar een situatie dat familie sterker betrokken is en meer zeggenschap heeft, daarop anticiperen en faciliteren. Sensire is heel erg bezig met die strategie: toe naar een faciliterende, innoverende, digitale organisatie. Sensire zelf meer op de achtergrond, en iedere locatie zoveel mogelijk zelfstandig laten opereren.”

Veel bijzonders wegbezuinigd

Dat is al een behoorlijk radicale vernieuwing, want de zorginstelling uit Oost-Nederland komt van ver. In 2014 verkeerde de organisatie in zwaar weer. “Je voelt daar af en toe nog het effect van. Vóór die tijd werden er al heel mooie initiatieven genomen. Maar er waren veel bezuinigingsmaatregelen nodig om weer financieel ‘in control’ te komen. Terwijl ook de zorgkwaliteit op sommige locaties op orde gebracht werd, is tegelijk veel bijzonders wegbezuinigd. In 2016 ging Sensire aan de slag met Waardigheid en Trots en weer later met Radicale Vernieuwing. Je merkt dat nog steeds de angst leeft, dat alles wat we nu doen toch weer zal verdwijnen. Dat houdt mensen tegen om te veranderen.”

Expeditiegroepen

Als er al veranderingen plaatsvinden, dan heeft Daphne twijfels of de gemiddelde medewerker die door de geleidelijke manier waarop ze doorgevoerd worden wel bewust ervaart. Ze zijn met hun werk bezig, daar hebben ze het druk genoeg mee. Of er ruimte is voor reflectie, is maar de vraag. Wat ze in ieder geval niet ontgaan kan zijn, is het invoeren in de Lindenhof van ‘Expeditiegroepen’. “De Lindenhof is een ‘living lab’, dat hebben we zo afgesproken. In het huis mogen medewerkers experimenteren. Ze gaan met elkaar op een onderzoeksreis om te ontdekken wat werkt en wat niet. Je weet vooraf niet waar je uitkomt. Natuurlijk is er wel een Kompas: Sensire’s visie en het uitgangspunt van de Lindenhof. ‘Het is het huis van de bewoner en zijn familie, wij zijn daar te gast, en de bewoner is nog steeds burger van het dorp Vorden’. Het begon met spiegelgesprekken met familie. Daar kwamen allerlei ideeën uit. Daarna volgden gesprekken met de medewerkers, met familieleden, met vrijwilligers. Zo ontstonden thema’s en themagroepen. Bijvoorbeeld ‘verbinding met het dorp’ (partners om mee samen te werken), ‘thuisgevoel’ of simpele dingen als gebouw of regels.”

Sleutels voor bewoners

Er gebeurt dus al van alles bij de Lindenhof, en dat verraste Daphne bij binnenkomst. Ze verwachtte een taaie organisatie met stroperige processen. “Toen ik begon, dacht ik dat ik nog door allerlei bureaucratische barrières heen moest en dat het veel moeite zou kosten om kleine dingen in gang te zetten. Maar dat viel mee. Daaraan merk je dat Sensire al een hele omslag gemaakt heeft. Om maar een voorbeeld te noemen: de Lindenhof was een heel gesloten huis. Een kleinschalige woonvorm, maar alles zat op slot, van binnen naar buiten én andersom. Eigenlijk heel ongastvrij, ook voor familie. Als die op bezoek kwam, moesten ze aanbellen en dan vaak heel lang wachten tot er een medewerker tijd had om open te komen doen. Op een gegeven moment
vroegen familieleden of ze geen sleutel konden krijgen. Tot mijn verbazing bleek dat vrij snel te regelen. Een contractje opstellen, een prijs afspreken inclusief borg – de meeste tijd had de slotenmaker nog nodig, want die moest ineens tientallen sleutels maken. Toen realiseerde ik me: hé, dit is zo’n organisatie waarin zoiets vrij snel te realiseren is, omdat de visie er al goed in zit.”

Een sleutel voor de bakker?

Goed geregeld, zou je zeggen. Dat vindt Daphne ook. Maar in de praktijk blijkt het allemaal niet zo simpel. Want toen kwam de bakker uit het dorp, de zoon van een voormalige bewoonster. Ook hij stond regelmatig te wachten voor een gesloten deur. En ook hij wilde dus wel een sleutel. “De eerste gedachte is dan: natuurlijk. We willen toch zo graag een open relatie met het dorp? In dit geval heb ik de medewerker die ermee bezig was gevraagd: hoe doe je dat thuis? Geef je jouw bakker ook een sleutel? Dit mag dan het huis van de bewoner zijn, maar er zijn grenzen. Op zo’n manier, door er vanuit dat gezichtspunt naar te kijken, maak je je afwegingen. Een volgende medewerker wierp weer een heel ander bezwaar op. “Straks draai ik alleen nachtdienst. Dan staat er ineens iemand achter me. Dat vind ik doodeng.” Is er dan zoveel verschil tussen een collega en familie? Ja dus, want sommige familieleden kunnen nu eenmaal intimiderend overkomen. Zo moet je het ook bekijken. Het is het huis van de bewoner en diens familie. Maar het draait óók om de medewerker. Die moet zich net zo goed veilig voelen. Dat moet je je realiseren. Als je één ding in beweging zet, gaan er andere dingen meebewegen. Er zijn nu goede afspraken met de familie; dat ze na 21.00 uur ’s avonds bellen dat ze komen. Maar dat is toch weer niet zo gastvrij als je eigenlijk zou willen.”

Bewoners op vakantie

Ook ideeën die voortkomen uit de Expeditiegroepen zijn leerzaam zijn voor het veranderingsproces. Neem nu de suggestie om weer op vakantie te gaan met bewoners. Voorheen niet ongebruikelijk, maar dit was nu precies zoiets dat door de moeilijke omstandigheden op de achtergrond geraakt was. Wat is er dan nodig om zo’n goed idee van de grond te krijgen? “Kun jij berekenen wat dat moet kosten?”, was de vraag die een medewerker stelde. “Kijk”, zegt Daphne, “dan zit je meteen weer in de stand dat wij dat gaan organiseren. Mijn gedachte is op zo’n moment: terug naar de basis. Vraag het eerst de familie. Willen ze dat wel, dat bewoners meegaan op vakantie? En wat vinden de bewoners er zelf van? We willen er veel aan doen, maar wat voorop staat, is dat we het samen organiseren. Dat is iets anders dan dat wij het van boven naar beneden regelen. Als de familie het wil, helpen we het te faciliteren. We sturen het natuurlijk al een beetje; het wordt door een medewerker ingebracht. De familie zal dat niet snel doen; die denken: het is een gesloten huis, dan ga je mensen niet meer op vakantie sturen. Als professionals moeten we dat soms opengooien.”

Een hele worsteling

“Wat er in deze situatie is gebeurd, is dat de medewerker het idee bij familie heeft geopperd. Een van de familieleden waardeerde dat erg, maar vond het té belastend voor zijn moeder. Dan zou ze maar uit haar veilige omgeving en haar regelmaat gehaald worden, dat kon ze niet meer aan. Dat werd nog een hele worsteling. Tot onze medewerkers uitlegden dat mensen met dementie op zo’n vakantie, met een klein vertrouwd en veilig groepje, helemaal niet zo verward en van streek hoeven te raken, maar vaak weer opleven. Dát was de ervaring die zij nog hadden van vroeger. Door die dialoog aan te gaan en uit te leggen wat zo’n vakantie kon betekenen, ging de zoon om. Je zag het gebeuren! Voorheen zou dat anders gegaan zijn. Dan deed een medewerker er een mailtje uit: wie gaat er mee op vakantie? Kosten erbij, aanmelden, klaar. Niet mee? Jammer. Superteleurgestelde medewerker, want daar gaat je goedbedoelde plan. Dat werkt nu dus al heel anders. Ik weet alleen niet of zo’n medewerker van zichzelf ziet dat haar aanpak zo totaal verschilt. Hoe groot deze verandering al is. Zij ziet de kwaliteit van wat ze gedaan heeft niet, omdat het heel logisch is in de setting die we nu gecreëerd hebben. Anders had ze niet de vrijheid gevoeld met het idee van een vakantie te komen, of had ze gedacht dat dat vanwege de kosten toch niet mogelijk zou zijn. Zonder de Expeditiegroep had ze waarschijnlijk niet zelf het idee gekregen hebben om eens een rondje langs de familie te doen. “Wat zou een vakantie
voor u betekenen? En voor uw partner?”

Beelden rooskleuriger dan de realiteit

Het is een expeditie, een onderzoek. Het mag fout gaan. En dat gaat het soms dan ook. Als het idee ontstaat om een ‘aaihond’ te laten komen, wordt de rekening als vanouds doorgestuurd naar de Manager Wonen met zorg. Dat is niet de bedoeling. De Lindenhof heeft een eigen budget waar het zelfstandig team (Sensire heeft bewust niet gekozen voor zelfsturende teams) uit kan putten. Zo’n verkeerd afgeleverde factuur roept verbazing op. Hebben ze het dan nóg niet begrepen bij de Lindenhof? Het beeld dat het management heeft over de vorderingen van de veranderingen is nog wel eens rooskleuriger dan de realiteit, constateert Daphne.

Lees het hele artikel verder op pagina 6 en de andere artikelen over Sensire uit ‘Zicht op vernieuwing’

Bron: publicatie Zicht op vernieuwing in de beweging van Radicale vernieuwing verpleeghuiszorg, van regels naar relaties.

‘Zicht op vernieuwing’ biedt een inkijkje in het reilen en zeilen van acht zorgorganisaties die werken aan zorg waarin niet de regels, maar de mensen voorop staan. De publicatie komt met inzichten over de manier waarop zorgorganisaties radicaal kunnen vernieuwen en hun zorg kunnen organiseren rondom de relatie tussen bewoner, naasten en medewerkers. Denk aan inzichten van medewerkers, cliënten, naasten en managers. Naast deze inzichten vindt u concrete voorbeelden uit de dagelijkse praktijk.

Meer weten


Geplaatst op: 16 augustus 2018
Laatst gewijzigd op: 2 oktober 2018