V&VN: maak serieus werk van opleidingsniveau professionals verpleeghuiszorg

Geplaatst op: 28 juli 2015
Laatst gewijzigd op: 20 april 2020

De grootste beroepsvereniging van Nederland, de V&VN (Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland) werkt mee aan de doelstellingen van het plan ‘Waardigheid en Trots liefdevolle zorg voor onze ouderen’. Christina Woudhuizen, hoofd Innovatie van V&VN, licht de inspanningen van de V&VN toe. ‘Het gaat lukken als we serieus werk maken van het opleidingsniveau van medewerkers in verpleeghuizen en niet alleen ruimte geven aan de professionaliteit van medewerkers, maar dat ook van hen vragen.’

Als hoofd Innovatie is Woudhuizen onder meer eindverantwoordelijk voor alle projecten die er zijn bij deze beroepsvereniging voor verpleegkundig specialisten, verpleegkundigen en verzorgenden. V&VN is de grootste beroepsvereniging van Nederland, legt Woudhuizen uit. ‘Waar bovendien overal de ledenaantallen tanende zijn, groeit V&VN als nooit tevoren. We hebben een ledenaanwas van 36 mensen per dag.’ In totaal zijn ruim 65.000 verpleegkundigen en verzorgenden bij V&VN aangesloten. Onder V&VN ressorteren 41 afdelingen en platforms die overeenkomen met verpleegkundige specialisaties.

De groei van V&VN is niet zo verwonderlijk. Onder de verpleegkundige en verzorgende beroepsgroep is een bewustwordingsproces gaande, zegt Woudhuizen. ‘Verpleegkundigen  en verzorgenden nemen meer dan voorheen hun plek in als zorgprofessionals. Waar de medisch specialisten van oudsher al hun beroepstrots hebben, zijn de verpleegkundigen lang onzichtbaar geweest. Maar zij hebben een eigen zelfstandige rol in de zorg in Nederland en worden zich daarvan steeds bewuster.’

Vliegwiel

Heeft de transitie in de zorg daar niet ook mee te maken? Volgens Woudhuizen was die ontwikkeling al gaande, maar heeft de transitie voor een vliegwiel gezorgd. ‘De verpleegkundige is bij uitstek degene die de zorgvrager begeleidt in de zorg die hij zelf wil, in zijn zelfredzaamheid. Door de transitie van zorg naar de thuissituatie, hebben de verpleegkundigen en verzorgenden bij uitstek de rol van professional gekregen.’

‘Waardigheid en Trots’ heet het plan dat het ministerie van VWS samen met leden van de Taskforce waaronder de V&VN, heeft opgesteld om verpleeghuizen kwalitatief op weg te helpen. Woudhuizen: ‘Wij zeggen al jaren dat de ouderenzorg te lijden heeft onder een toenemende zwaarte van zorg, het opleidingsniveau blijft daarbij achter. Veel werk in verpleeghuizen wordt gedaan door helpenden niveau 2. Zij hebben eigenlijk de functie die verzorgenden IG zouden moeten uitvoeren. Maar verzorgenden niveau 3 doen vaak de coördinerende werkzaamheden.’

Dat het niet goed gaat met het opleidingsniveau, is slecht voor de zorg, zegt Woudhuizen. Maar het is ook slecht voor de medewerkers. ‘Medewerkers moeten daardoor regelmatig taken doen waarvoor zij niet zijn opgeleid. Fouten maken is niet leuk en het kan er diep inhakken. Een helpende niveau 2 zou bijvoorbeeld geen medicatie moeten hoeven toedienen.’

Motiveren

We moeten de zorg voor onze ouderen niet overlaten aan de laagst opgeleide medewerkers, zegt Woudhuizen stellig. Problematisch is bovendien dat we verpleegkundigen niet motiveren voor een carrière in de ouderenzorg, met als gevolg een tekort aan hoger geschoold personeel.

Verpleegkundigen in opleiding, op zowel mbo- als hbo-opleidingen, lopen in hun eerste jaar meteen stage in de ouderenzorg. Juist om de verzorgende taken te leren. Maar de ouderenzorg vraagt tegenwoordig veel meer dan alleen verzorgende taken. Omgaan met mensen met dementie bijvoorbeeld. De ouderenzorg is complexe zorg geworden. ‘Maar deze jonge mensen zijn dan nog niet opgeleid voor de complexe taken waarvoor zij komen te staan. Zie hen dan nog maar gemotiveerd te houden om later voor de ouderenzorg te kiezen.’ V&VN is samen met ActiZ een campagne gestart, ‘Daar zit meer achter’, om de hbo-verpleegkundige te laten zien welke uitdagingen de ouderenzorg hen kan bieden.

Beroepsvereniging V&VN lobbyt wat af. In gesprekken met ActiZ, in gesprekken met VWS, maar ook met andere stakeholders als OC&W, het ministerie voor onderwijs. De oplossingen die V&VN al sinds 2012 benoemt, zijn onder meer: het opschalen van de beroepen in de zorg, het geven van ruimte aan de professional om zijn vak uit te oefenen, maar dat ook van hem en haar vragen. Woudhuizen: ‘Gerechtvaardigd vertrouwen betekent niet alleen ruimte aan de professional bieden maar ook een bepaald kwaliteitsniveau van hen te mogen verlangen.’

Instrumentarium optuigen

Zelfsturende teams kunnen daarvoor een oplossing bieden, maar die brengen ook de nodige vraagstukken mee. ‘Teams wordt geleerd hoe zij zelfstandig een planning kunnen opstellen, maar hoe zij met elkaar de zorg moeten verlenen, vraagt veel meer van mensen.’

Het komt voor dat een organisatie zelfsturende teams invoert en er onvoldoende over nadenkt wat deze teams echt nodig hebben om met elkaar zorg te verlenen. Er is ook te weinig vertrouwen in de zorgverleners; er wordt veel geregistreerd en gestuurd vanuit oude paradigma’s waar niet de professional in dialoog met de cliënt bepaalt wat nodig is, maar dit buiten de werkvloer wordt bepaald. Dat zou je tegen een medisch specialist moeten zeggen, zegt Woudhuizen. ‘We laten u handelen vanuit uw professionaliteit, maar zeggen wel precies wat u moet doen. Het is ondenkbaar dat we voor medisch specialisten een instrumentarium optuigen om vooraf af te dwingen dat alles wel goed gaat.’

Maar teams loslaten zonder dat zij goed op hun taken zijn toegerust is ook geen goed idee. ‘Je moet mensen echt leren hoe zij met elkaar moeten samenwerken om de complexe zorg het beste te kunnen doen. Men heeft jarenlang in een hiërarchie moeten werken, met weinig ruimte voor de eigen professionaliteit van de medewerker. We moeten niet verwachten dat zij in een paar maanden tijd zo’n cultuur van zich hebben afgeworpen.’

Nut hoger opgeleiden

Dat Buurtzorg Nederland daarin goed slaagt, bewijst wat Woudhuizen betreft het nut van hoger opgeleide mensen in een team. En daar wringt de schoen in de meeste teams voor de ouderenzorg.

Woudhuizen zou graag zien dat staatssecretaris Van Rijn, die zij ‘hoog heeft zitten’, zich nadrukkelijker uitspreekt over het opleidingsniveau van het verpleegkundig en verzorgend personeel in de ouderenzorg. ‘Het ministerie stelt de beroepsprofielen vast en het zou helpen als ook Van Rijn zich nadrukkelijker over de noodzaak van de juiste diploma’s zou uitlaten in de discussie over kwaliteit van de ouderenzorg.’

Maar goed nieuws is er ook. De bijscholing van verpleegkundigen die, al dan niet geholpen door subsidie van ZonMW, veel werkgevers met beide handen aangrijpen. En dan is er nog het Kwaliteitsregister V&V (Verpleegkundigen en Verzorgenden), niet te verwarren met het wettelijk verplichte register BIG. Een onafhankelijk register waarin verpleegkundigen en verzorgenden zich op individuele basis kunnen inschrijven.

Niet alleen vlieguren volstaan

Iedere ingeschrevene kan in het register laten zien aan de normen van de beroepsgroep te voldoen en zo zijn of haar deskundigheid aantonen. Woudhuizen: ‘Professionaliteit betekent niet alleen vlieguren maken, maar ook je vak bijhouden. In een bepaalde periode moet iedere ingeschrevene een aantal punten halen door bijscholingen te doen. De Inspectie voor de Gezondsheidszorg kijkt hier ook naar.’

De zorginstelling kan de inschrijvingskosten voor haar medewerkers voldoen, waarna medewerkers zich op individuele basis moeten inschrijven en hun registratie bijhouden. Er zijn inmiddels al twee verzekeraars die het bij de inkoop belonen als zorgorganisaties het Kwaliteitsregister V&V collectief voor hun medewerkers afsluiten. Volgens Woudhuizen een belangrijk signaal dat ook de zorgverzekeraars de professionaliteit van verpleegkundigen en verzorgenden belangrijk vinden.

Op 1 januari 2016 moet tenslotte de leidraad ‘Optimale samenstelling teams verpleeghuizen’ af zijn. Een leidraad waarbij V&VN als beroepsorganisatie en ActiZ en BTN als werkgeversorganisaties een belangrijke rol hebben in het vaststellen van een optimale mix van medewerkers. Van verzorgenden, hbo- en mbo-opgeleide verpleegkundigen en verpleegkundig specialisten ouderenzorg. Woudhuizen waarschuwt  voor een te rigide aanpak. ‘De optimale samenstelling is contextafhankelijk. Maar er zijn wel minimale normen nodig. Neem veilige medicatietoediening; daarvoor moet je de competentie in huis hebben.’

Interview door Ellen Kleverlaan