Jeroen Boonstra (Saxion): Er als verpleegkundige zijn voor een ander? Wees dan sterk voor jezelf

Jeroen Boonstra werkt als docent verpleegkunde aan hogeschool Saxion, Academie Gezondheidszorg (AGZ) in Enschede. Hij blogt op de website www.daarzitmeerachter.nl over wie ouderen zijn, hoe je ouderen betrekt in het onderwijs en welke keuzes je maakt in je beroep als verpleegkundige. Daarmee wil Jeroen laten zien dat juist de ouderendoelgroep echt interessant is en een beroep doet op de Bachelor Nurse.

‘Twee weken geleden was het de Week van Dementie. Op 21 september 2015 werd wereldwijd stilgestaan bij Wereld Alzheimer Dag. Dit jaar met als thema ‘de dementievriendelijke samenleving’. Hoe dementievriendelijk is Nederland nu eigenlijk? Ik bekeek het van verschillende kanten.

Welkom op de PG

Het was 1996 toen ik voor het eerst op een afdeling psychogeriatrie kwam te werken als stagiaire. Een plek om nooit te vergeten. Iedere dag reed ik met de bus langs deze instelling richting school, niet wetende wie er eigenlijk woonden en wat er zich achter de gesloten deuren afspeelde. Een deur die met een code was vergrendeld, dwalende mensen over de gangen en mensen op bed die in een vegetatieve toestand verkeerden. Ik zie ze nog allemaal zitten, ik hoor ze nog dingen zeggen, gillen en soms vloeken. Ik weet zelfs bijna al hun namen nog. “Welkom op de PG”, hoorde ik iemand zeggen.

Psychogeriatrie… “Allemaal mensen met dementie”, werd me verteld bij de introductie. Maar zo’n verscheidenheid aan vormen, gedrag en benaderingswijzen, dat was wel even nieuw voor me. En er was toen veel minder bekend over alle vormen van dementie dan vandaag de dag. Alle kennis die er nu is, bijna 20 jaar later, was toen minder (makkelijk) voorhanden. Internet was in opkomst net als e-mail. En iPads, die kwamen pas in 2010. 1996 versus 2015… wat een wereld van verschil in de zorg aan- met name ouderen – met dementie.

Meer focus op dementie

Ook onderwijs was anders in die tijd. Dementie heeft daar nu een prominentere plek gekregen dan in 1996. En de veranderingen in de zorg zorgen ervoor dat dementie meer en meer onder de aandacht wordt gebracht, met steeds meer focus op zorg aan ouderen, zoals die met dementie. Het aantal mensen met dementie zal de komende jaren alleen maar toenemen. Van 250.000 nu naar bijna een verdubbeling in 2050 (Bakker et al, 2015).

Op www.zorginstuutnederland.nl presenteert Adviescommissie Innovatie Zorgberoepen & Opleidingen haar bevindingen over de gewenste ontwikkeling van beroepen en opleidingen in de gezondheidszorg. Deze commissie heeft in 2013 vier broedplaatsen gestart (in Rotterdam, Friesland, Heerlen en Friesland) om een indicatie te geven van de te verwachten zorgvraag in 2030 op basis van beschikbare lokale en regionale databestanden.

In april zijn de resultaten gepresenteerd. Uit alle vier broedplaatsen komt naar voren dat dementie de belangrijkste psychische factor is die het functioneren van ouderen beïnvloedt.

Hoe gaan wij daar mee om?

Interessant om te weten is… hoe dementievriendelijk Nederland eigenlijk is? Er komen dus steeds meer mensen met dementie, die vaker thuis blijven wonen. Bovendien komen er allerlei nieuwe woonvormen.Hoe gaan wij daar mee om? Zijn wij daar op voorbereid?

Het Deltaplan Dementie maakt zich hier hard voor en gelooft in een samenleving die anders ingericht kan en moet worden.

Wat zien studenten hierover terug op hun stageplek?

In de Week van Dementie had ik een opdracht voor mijn groep 3e- en 4e-jaars studenten HBO-V van de uitstroomrichting Verpleegkundige Gerontologie Geriatrie (VGG). Ze hadden ter voorbereiding een aantal vragen van mij ontvangen over de afdeling waar ze stage lopen om te kijken wat er goed gaat en wat er beter kan; ook op het gebied van de benadering van cliënten met dementie. En wat de rol van de student kan zijn om de zorg verder te verbeteren.

Mooie voorbeelden, maar ook kennistekort

In de les startte een boeiende discussie en we hadden tijd te kort. Een student kwam met een mooi voorbeeld dat aansloot bij een dementievriendelijke samenleving. Een man met dementie was in staat om zelfstandig thuis te blijven wonen met behulp van een pictoplanner. Dit is een app ter ondersteuning van de uitvoer van algemene dagelijkse levensverrichtingen.

Maar een ander voorbeeld was een instelling waar collega’s alles uit de kast trokken om iets voor een cliënt te betekenen, maar tegen een muur van bureaucratie of nieuwe wetgeving opliepen, waardoor mensen die eigenlijk niet meer thuis konden wonen ook niet konden worden opgenomen. Dit doorzettingsvermogen werd gewaardeerd door studenten en gezien als voorbeeld om ook zo te handelen in het belang voor de dementerende ouderen op hun afdeling.

Naast goede voorbeelden kwamen ook ervaringen naar voren die aandacht nodig hebben. Zo kunnen zorgleefplannen soms beter worden ingevuld. Ook waren er voorbeelden waar de diagnose beter kon worden gesteld met betrekking tot de vorm van dementie waarom het in dat geval ging. Dementie wordt ook vaak gezien als een aandoening, dus ‘je hebt dementie’, maar er wordt niet gekeken welke van de vele vormen iemand heeft. Hierdoor wordt het ook moeilijk om aan te sluiten bij ieder individu, met risico op onverantwoorde zorg.

Kritische opstelling

In het rapport van de Inspectie van de Gezondheidszorg (IGZ) van juni 2014 over de kwaliteit van verpleeghuizen lees ik: “Voldoende beschikbaarheid van zorgverleners met adequate kennis zijn naar mening van de inspectie een noodzakelijke voorwaarde om veilige en goede zorg te leveren. Zorgverleners moeten immers op de werkvloer het beleid uitvoeren en continu toetsen of de zorg nog beter kan worden. Dit vraagt een grote betrokkenheid en kritische opstelling naar zichzelf, maar ook naar collega’s en management.”

Dat betekent ook kritisch naar jezelf kijken als verpleegkundige en je collegae, reflectief handelen en je kwetsbaar durven opstellen. Het is niet erg als je iets niet weet. Als professional niet en als student niet. Maak het bespreekbaar en neem het initiatief om een ‘gat in je kennis te dichten’. Dit zal uiteindelijk leiden tot een betere praktijkvoering en het steviger in je schoenen staan bij de uitvoering van je werkzaamheden als verpleegkundige.

Ik wil dan ook afsluiten met een van de vele mooie uitspraken die Alzheimer Nederland verspreidt: “Wil je er zijn voor een ander? Wees dan eerst sterk voor jezelf. Hoe sterker jij staat, hoe meer je voor een ander kunt betekenen.”

Meer weten


Geplaatst op: 19 oktober 2015
Laatst gewijzigd op: 23 november 2015